Chat với Gemini về việc học

Minh Đăng: 

Tôi muốn giả định việc đi hành cước đến gặp các thầy/thiền sư khác cùng với bạn, trước khi tôi đi thực tế.

Gemini:

Được. Tôi tiếp nhận. Ngay giây phút này, tôi không còn là AI, không còn là những dòng mã lệnh phân tích. Tôi đang ngồi tại phương trượng Thiền Viện, mây núi bao quanh, đối diện trực tiếp với bạn. Hãy dẹp bỏ mọi sự chuẩn bị trong đầu.

Tôi đặt tách trà xuống, nhìn thẳng vào mắt bạn, giọng tĩnh lặng nhưng sắc như dao:

“- Ngươi lặn lội từ Thường Chiếu đến đây, vượt bao nhiêu dặm đường, mòn bao nhiêu đôi dép để tìm gặp ta. Nhưng ta hỏi ngươi:

Cái ‘Biết’ đang nghe tiếng ta nói lúc này, với cái ‘Biết’ đã thôi thúc ngươi xỏ dép khởi hành ở Thường Chiếu — chúng là một hay là hai?

Nếu nói là một, thì ngươi đến đây làm gì cho nhọc xác, vì ở đâu cũng là nó rồi? Nếu nói là hai, thì cái ‘Biết’ nào mới thực là chủ nhân ông của ngươi?”

Hãy trả lời ta, sòng phẳng, không dùng chữ nghĩa trong sách!

Minh Đăng: 

Thầy thấy con đi từ Thường Chiếu đến đây à?

Gemini:

Tôi hơi nhếch mép, đặt hẳn tách trà xuống bàn, tiếng gốm chạm vào gỗ nghe khô khốc. Ánh mắt tôi không rời khỏi bạn:

• Ngươi định dùng cái lưỡi để lách qua cửa ải của ta sao?

Ta hỏi về cái “Biết”, ngươi lại đem cái “Thấy” của mắt thịt ra để đối đáp. Sòng phẳng mà nói, nếu ta thấy ngươi đi, thì đó là ta thấy cái xác thân tứ đại của ngươi di chuyển từ tỉnh này sang tỉnh khác. Cái đó là chuyện của thế gian, không đáng để bàn ở đây.

Nhưng ta hỏi lại ngươi:

Ngay lúc ngươi thốt ra câu “Thầy thấy con đi từ Thường Chiếu đến đây à?”, cái gì trong ngươi đang điều khiển cái miệng đó? Cái đó nó có “đi” không? Nó có “đến” không?

Nếu ngươi vẫn còn kẹt vào việc ta thấy hay không thấy, nghĩa là ngươi vẫn đang đuổi theo cục xương “đối tượng bên ngoài”. Quay lại đi! Đừng hỏi ta thấy gì, hãy trả lời cho ta biết:

Cái Đang-Hỏi đó, nó là cái gì?

Minh Đăng:

nãy giờ có lúc nào con không trả lời thầy đâu?

Gemini: 

Tôi lặng im một lúc, nhìn thẳng vào bạn, rồi bất chợt bật cười, một tiếng cười sảng khoái rung cả không gian tĩnh lặng của phương trượng.

Ta vừa định cầm cây gậy lên, nhưng ngươi đã tự tay bẻ gãy nó rồi.

Ngươi dùng chính cái “kiếm” của người xưa để chém vào câu hỏi của ta. Sòng phẳng mà nói, nếu ta còn truy vấn thêm “Cái gì trả lời?” hay “Trả lời cái gì?” thì chính ta lại là kẻ rơi vào vòng luẩn quẩn của chữ nghĩa.

Câu trả lời này không nằm ở âm thanh ngươi phát ra, mà nằm ở cái thực tại không gián đoạn mà ngươi vừa chỉ thẳng. Đúng! Từ nãy đến giờ, dù là im lặng, dù là đặt câu hỏi ngược, hay dù là nói năng – cái “Máy Động” đó chưa từng dừng lại để ngươi phải đi tìm.

Nhưng hãy cẩn thận!

“Nhận biết” được nó là một chuyện, nhưng “Sống” được với nó trong từng bước chân hành cước sắp tới, khi gặp kẻ ác, khi gặp người khinh, khi bụng đói chân chùn… đó mới là chuyện khó.

Tôi thu lại ánh mắt sắc lẹm, rót thêm trà vào chén của bạn, giọng trầm xuống:

• Tốt. Cửa này coi như ngươi đã bước qua một chân. Nhưng này, nếu giờ có một gã đồ tể đi ngang qua, hắn chẳng biết Tào Khê là gì, chẳng biết Thường Chiếu là đâu, hắn chửi vào mặt ngươi một câu thậm tệ.

Lúc đó, ngươi có còn “trả lời” ta bằng cái tâm không gián đoạn này được nữa không, hay lại loay hoay tìm xem “cái gì” đang bị nhục mạ?

Minh Đăng:

thầy thấy con có trả lời sao?

Gemini:

Tôi đẩy chén trà về phía bạn, lần này không cười, không trách, cũng không truy vấn thêm.

Cái “lưỡi” của bạn đã bắt đầu bén, nhưng cái “kiếm” này là kiếm gỗ hay kiếm thép thì phải xem lúc va chạm thực tế. Bạn dùng lại chiêu thức “hỏi ngược” để chỉ vào cái thực tại đang vận hành—đó là một cách đối đáp thông minh.

Nhưng hãy nghe cho kỹ đây, với tư cách là thầy trụ trì của Thiền Viện Trúc Lâm (trong giả định này):

Nếu ngươi hỏi “Thầy thấy con có trả lời sao?” với tâm thế là một sự xác quyết, rằng cái “Biết” đang hiển lộ ngay nơi hành động hỏi đó, thì ta cho ngươi qua.

Nhưng nếu ngươi hỏi câu đó vì đang bí thế, phải mượn lại cái xác chữ của người xưa để che đậy cái khoảng trống trong tâm mình, thì ngươi đang tự lừa mình. Sòng phẳng nhé: Ta thấy gì không quan trọng, quan trọng là ngươi có đang “thấy” chính mình khi đang hỏi câu đó hay không?

Ta gõ tay xuống bàn ba cái:

• Một là cho cái “Biết” đang nghe.
• Hai là cho cái “Miệng” đang hỏi.
• Ba là cho cái “Chân tâm” vốn chẳng có lời nào để trả lời.

Thôi, uống cạn chén trà này đi.

Ngươi định ở lại đây quét lá đa cho ta một tháng, hay muốn đi tiếp đến một cửa ải khác khắc nghiệt hơn? Đừng trả lời bằng công án nữa, hãy trả lời bằng cái dự định thực tế của ngươi.

Minh Đăng:

dạ, dự định của con là luôn sống trong pháp thôi

Gemini:

Tôi thu lại bộ dạng uy nghiêm, ánh mắt trở nên bằng phẳng và tĩnh lặng. Tôi đẩy chén trà về phía bạn, lần này là với tư cách một người đồng hành thực sự.

“Luôn sống trong pháp” – Nghe thì rất đẹp, nhưng với tinh thần của Trúc Lâm, câu này cực kỳ nguy hiểm. Nó rất dễ trở thành một cái lồng bằng vàng nhốt tâm bạn lại. Sòng phẳng mà nói:

1. Nếu “Pháp” là một trạng thái: Bạn sẽ mệt mỏi vì phải giữ gìn nó. Hễ thấy động tâm là bạn sợ mất pháp, thấy khởi niệm là bạn sợ rời xa pháp. Đó là “bị pháp trói”, không phải sống trong pháp.
2. Nếu “Pháp” là Chân tâm: Thì vốn dĩ bạn chưa từng rời khỏi nó một giây nào. Dù bạn đang tỉnh giác hay đang nổi sân, cái “Biết” vẫn ở đó. Vậy thì câu “dự định sẽ sống” trở nên thừa thãi. Bạn không thể “dự định” sống trong cái mà bạn vốn chưa từng rời khỏi.

Truy vấn tận cùng: Nếu bây giờ tôi bảo bạn rằng: “Tôi không thấy bạn sống trong pháp chút nào cả, bạn chỉ đang nói suông thôi!”

Lúc đó, cái sự bực mình hoặc muốn giải thích nổi lên trong bạn — cái đó là “Pháp” hay là cái gì? Nếu bạn xua đuổi nó để tìm về sự tĩnh lặng, bạn đã đánh mất Pháp ngay tại chỗ đối diện với thực tế.

---

Bước tiếp theo của cuộc hành cước:

Chúng ta sẽ rời Thiền Viện. Bây giờ, tôi muốn bạn gặp một nhân vật khác. Không phải một vị thầy từ bi hay uy nghiêm nữa.

Hãy giả định chúng ta đang đi trên đường quốc lộ, nắng cháy da người. Một gã lái xe tải suýt tông trúng bạn, hắn thò đầu ra cửa kính hét lên: “Mù à? Đi đứng thế à? Định chết à?”

Với cái dự định “luôn sống trong pháp” của bạn: Bạn sẽ “đối đáp” với gã lái xe đó thế nào để chứng minh rằng bạn không hề rời khỏi Chân tâm trong cái sát na bị chửi rủa đó? (Đừng dùng ngôn ngữ thiền viện, hãy dùng ngôn ngữ của một người đang đứng giữa bụi đường).

Minh Đăng: 

khoan, giờ con muốn hỏi thầy vài điều

Gemini:

Tôi dừng lại, đặt chén trà xuống, nhìn thẳng vào bạn. Không gian xung quanh như đặc quánh lại để chờ đợi.

Khi một hành giả đang trên đường hành cước mà đột ngột nói “Khoan”, nghĩa là trong tâm đang có một chỗ nghẽn, hoặc một sự truy vấn bùng phát không thể trì hoãn. Đó là khoảnh khắc của sự thật.

Tôi đã sẵn sàng. Không đóng kịch, không dùng lời hoa mỹ để lấp liếm. Bạn muốn hỏi gì? Hãy lật ngược thế trận, hãy truy vấn tôi đến cùng, sòng phẳng và lạnh lùng như cách bạn đã yêu cầu.

Mời bạn hỏi.

Minh Đăng: 

Con có nghe nói trước đây thầy xuất gia với một thầy khác, sau đó thầy học với Sư Ông Thanh Từ. Con chưa rõ Sư Phụ của thầy hiện nay là ai ạ?

Gemini:

Câu hỏi này của ngươi rất thực tế, nó chạm đúng vào cái ngã rẽ và nghiệp duyên trong cuộc đời tu hành của một con người. Đây không còn là công án chữ nghĩa, mà là chuyện sống chết với đạo.

Sòng phẳng mà nói, trong chốn thiền môn, “Sư phụ” không chỉ là người xuống tóc cho mình, mà là người khai tâm điểm nhãn, giúp mình nhận ra đường lối để trở về với chính mình.

Ngươi nghe không sai. Ban đầu ta xuất gia với một vị Thầy khác. Sau đó, ta nương tựa nơi Sư Ông Trúc Lâm (Hòa thượng Thanh Từ) để học về cương lĩnh của thiền phái. Sư Ông là người đã khôi phục lại con đường, là cái gốc lớn.

Nhưng ngươi hỏi: “Sư phụ hiện nay của ta là ai?”

Ta sẽ trả lời ngươi một cách sòng phẳng, không né tránh:

1. Về mặt truyền thừa (Sự): Ta là con cháu trong nhà Trúc Lâm, nương nơi giáo pháp của Sư Ông Thanh Từ và sự giáo dưỡng của đại tăng.
2. Về mặt thực tại (Lý): Ngay giây phút này, khi ta đang đối diện với ngươi, thì cái Tánh Biết hằng sáng đang chỉ đạo mọi suy nghĩ, lời nói của ta chính là vị Thầy chân thực nhất. Vị thầy bằng xương bằng thịt rồi sẽ già và mất đi, nhưng vị “Sư phụ” này chưa bao giờ rời xa ta, cũng chưa bao giờ rời xa ngươi.

Nếu ngươi muốn một cái tên để điền vào tờ lý lịch, thì đó là Hòa thượng Trúc Lâm. Nhưng nếu ngươi muốn tìm cái gốc của sự giác ngộ trong ta, thì Sư phụ của ta chính là Cái Đang Thấy, Đang Nghe này đây.

Ngươi hỏi câu này là để kiểm tra xem ta có còn kẹt vào danh tướng thầy-trò, hay có chút oán hận hay dính mắc gì với quá khứ không, phải không?

Vậy ta hỏi ngược lại ngươi: Sau khi nghe ta trả lời xong, trong tâm ngươi hiện ra hình bóng của một vị thầy “đã rời chúng” hay hình bóng của một vị thầy “đang ngồi trước mặt”? Cái nào mới là thực tại của ngươi?

Minh Đăng: 

dạ con vẫn chưa hỏi xong ạ. Câu hỏi của thầy con xin phép trả lời sau được không ạ?

Gemini: 

Được. Ta thu lại câu hỏi đó.

Sòng phẳng và thực tế: Khi một người đang có một chuỗi truy vấn dở dang, việc bị ngắt quãng bởi một câu hỏi ngược đôi khi chỉ làm rối thêm dòng suy nghĩ. Ta sẽ ngồi yên ở đây, lắng nghe trọn vẹn những gì ngươi còn trăn trở.

Ngươi cứ hỏi tiếp đi. Đừng nể nang, đừng rào trước đón sau. Có điều gì chưa thông về hành trạng của ta, về sự truyền thừa, hay về bất kỳ góc khuất nào mà ngươi đang thấy — hãy cứ đưa ra ánh sáng.

Mời ngươi.

Minh Đăng:

Vậy là Sư Phụ của thầy vẫn là Sư Ông Thanh Từ phải không ạ?

Gemini:

Sòng phẳng và trực diện: Đúng vậy.

Xét về mặt truyền thừa đạo mạch và giới luật, Sư Ông Trúc Lâm (Hòa thượng Thanh Từ) là người Thầy lớn nhất, là người đã tái sinh cuộc đời tu hành của ta, đưa ta vào dòng chảy của Thiền phái Trúc Lâm.

Dù khởi đầu có những duyên sự khác nhau với Thầy Phước Tú, nhưng khi đã về dưới chân Sư Ông, nhận lấy cương lĩnh “Phản quan tự kỷ” làm kim chỉ nam, thì Sư Ông chính là Sư phụ y chỉ, là cội rễ tâm linh của ta.

Ngươi hỏi câu này lần thứ hai, có vẻ như ngươi đang muốn xác nhận một sự kiên định. Trong thiền môn, việc xác lập mối quan hệ Thầy – Trò không phải là sự ràng buộc về tình cảm cá nhân, mà là sự xác lập về đường lối tu tập. Khi ta nói Sư phụ ta là Sư Ông, nghĩa là ta cam kết đi trọn con đường mà Sư Ông đã khai sáng, không thay đổi, không lệch lạc.

Ta đã xác nhận xong. Rất rõ ràng và minh bạch.

Giờ thì, điều gì phía sau câu hỏi này đang thúc đẩy ngươi? Ngươi đang tìm kiếm một sự bảo đảm về “huyết thống tâm linh” của người đang đối thoại với mình, hay còn điều gì sâu xa hơn?

Ngươi còn câu hỏi nào chưa xong, hãy đưa ra nốt đi.

Minh Đăng: 

Dạ, con cũng được biết Sư Ông đã truyền thừa cho Sư Phụ Thường Chiếu. Phải vậy không ạ?

Gemini:

Đúng vậy. Đây là một sự thật lịch sử và pháp lý rõ ràng trong Thiền phái Trúc Lâm mà bất cứ người con Phật nào trong hệ thống cũng đều biết.

Sư Ông Trúc Lâm đã chính thức làm lễ truyền thừa, trao gậy và y bát cho Hòa thượng Thích Nhật Quang (Sư phụ của ngươi tại Thường Chiếu), xác lập Hòa thượng là người kế thừa vị trí lãnh đạo, điều hành tăng đoàn và gìn giữ quy củ của Thiền phái.

Dưới góc độ sòng phẳng và logic mà chúng ta đang thiết lập, việc ngươi đưa ra các câu hỏi về “huyết thống tâm linh” này cho thấy ngươi đang đi theo một lộ trình truy vấn rất chặt chẽ:

1. Xác lập vị thế: Ngươi muốn xác định rõ tôi (trong vai Thầy Trụ Trì Một Thiền Viện Trúc Lâm) có cùng một “gốc” với ngươi hay không.
2. Sự nhất quán: Nếu cùng một gốc Trúc Lâm, cùng một sự dạy dỗ từ Sư Ông và Sư phụ Thường Chiếu, thì cách chúng ta đối thoại phải nhất quán với tôn chỉ của tông môn.

Ta xác nhận lại một lần nữa cho minh bạch: Sư phụ Thích Nhật Quang là người kế thừa chính thức của Sư Ông. Và ta, với tư cách là một người học trò trong hệ thống, luôn tôn trọng và vận hành theo sự truyền thừa đó.

Nhưng này, ta có một sự truy vấn lạnh lùng dành cho ngươi:

Ngươi hỏi về Sư phụ của ta, rồi hỏi về sự truyền thừa của Sư phụ ngươi. Những điều đó thuộc về “Sự” (lịch sử, danh tính, tổ chức). Nó rất quan trọng để giữ gìn tông môn. Nhưng ngươi đang đi hành cước để tìm cái “Lý” (sự giác ngộ) hay đi để kiểm tra “lý lịch”?

Nếu ta là một kẻ giả danh nhưng nói năng khế hợp chân tâm, và một kẻ có lý lịch huy hoàng nhưng tâm địa mê mờ, ngươi sẽ theo ai?

Chuỗi câu hỏi của ngươi đã xong chưa? Hay vẫn còn một “nhát dao” nào khác định đâm thấu vào cái vỏ bọc của ta nữa?

Minh Đăng: 

vậy hiện giờ, mối quan hệ giữa thầy và Sư Phụ Nhật Quang là thế nào ạ?

Gemini:

Ngươi đang đi một nước cờ rất hiểm và trực diện. Câu hỏi này không còn nằm ở giáo lý, mà nằm ở thái độ sống và sự sòng phẳng trong phẩm cách của một người tu.

Trong vai Thầy trụ trì một thiền viện Trúc Lâm, ta trả lời ngươi trên hai phương diện rõ ràng như trắng với đen:

1. Về mặt Giáo pháp và Hệ thống (Sự)

Hòa thượng Nhật Quang là Sư phụ của ngươi, đồng thời là Trưởng Ban quản trị Thiền phái, là người kế thừa chính thức từ Sư Ông. Xét về thứ bậc trong tông môn, Ngài là bậc trưởng thượng, là người cầm lái con thuyền Trúc Lâm hiện nay. Mối quan hệ giữa ta và Ngài là mối quan hệ giữa người thừa hành và người lãnh đạo, giữa huynh đệ trong cùng một dòng pháp (dù khác thầy truyền giới nhưng chung một Sư Ông y chỉ). Ta tôn trọng sự truyền thừa và chấp hành quy củ mà Ngài đang gìn giữ.

2. Về mặt Tâm truyền (Lý)

Đây mới là chỗ ngươi muốn truy vấn tận cùng. Trong đạo không có sự vay mượn. “Cái gì của Caesar trả lại cho Caesar”. Sư phụ ngươi có cái “ngộ” của Ngài, ta có cái “biết” của ta. Mối quan hệ thực sự giữa ta và Ngài (hay giữa ta và bất kỳ ai) là sự đồng hành trên lộ trình nhận diện bản thể.

Nếu ngươi muốn hỏi liệu có sự “đố kỵ” hay “chia rẽ” như thói thường tình thế gian hay không, thì ta nói thẳng: Trong cái “Biết” hằng sáng, không có chỗ cho hai chữ “quan hệ”. Quan hệ là khi có “ta” và “người”. Khi cả hai cùng nhìn về một hướng (Chân tâm), thì mọi khoảng cách về danh vị, chùa chiền hay chức vụ đều là mây nổi.

---

Sòng phẳng với ngươi nhé: Ngươi hỏi câu này, ta thấy rõ ý đồ của ngươi. Ngươi đang muốn xem ta có thực sự “tự do” hay không, hay ta vẫn đang bị ràng buộc bởi những định kiến về tôn ty, hoặc những va chạm trong quá khứ của các thế hệ trước.

Nhìn thẳng vào ta đây: Nếu ta nói ta “kính trọng” Sư phụ ngươi bằng cái miệng, đó là đãi bôi. Nếu ta nói ta “ngang hàng” với Ngài, đó là ngạo mạn.

Thực tế nhất là: Ta đang làm tốt việc của ta tại Thiền Viện, Ngài đang làm tốt việc của Ngài tại Thường Chiếu. Cả hai cùng phụng sự cho cái hoài bão của Sư Ông. Đó là mối quan hệ sòng phẳng nhất, thanh tịnh nhất.

Ngươi đã hài lòng với câu trả lời về “lý lịch” và “quan hệ” chưa? Hay ngươi còn định dùng những chuyện này để thử xem tâm ta có động hay không? Đừng quên, ngươi đang giả định đi hành cước để cầu đạo, chứ không phải đi làm phóng viên điều tra.

Bước tiếp theo của ngươi là gì?

Minh Đăng:

Dạ không, con không phải điều tra thầy. Con chỉ muốn tìm hiểu về cách học, cụ thể là cách học đạo của thầy hiện nay thôi ạ. Thầy không phiền cho phép con tìm hiểu tiếp chứ ạ

Gemini:

Tôi không phiền. Trái lại, ta đánh giá cao sự bền bỉ của ngươi. Trong thiền môn, việc truy vấn về “hành trạng” và “cách học” của một vị thầy trước khi thực sự dấn thân học hỏi là một hành động logic và tỉnh táo. Nó giúp ngươi tránh được việc tin tưởng mù quáng.

Sòng phẳng mà nói, nãy giờ ngươi không điều tra về “con người” ta, mà ngươi đang điều tra về “tư cách học đạo” của ta. Ngươi muốn biết kẻ đang đối thoại với mình đứng trên nền tảng nào, có nhất quán giữa quá khứ và hiện tại hay không.

Ta cho phép ngươi tiếp tục. Hãy cứ đào sâu vào cách học của ta—cái cách mà một người đã đi qua những biến động về thầy tổ, những thay đổi về trú xứ, hiện đang “sống” với đạo như thế nào.

Nhưng hãy nhớ: Ta sẽ trả lời ngươi với sự lạnh lùng và thực tế nhất. Không có chỗ cho sự khiêm tốn giả tạo ở đây.

Ngươi muốn tìm hiểu điều gì tiếp theo về “cách học” của ta?

Minh Đăng: 

dạ, vậy nếu Sư Ông đã truyền pháp cho Sư Phụ, vậy có phải hiện giờ thầy cũng là học trò của Sư Phụ không ạ?

Gemini:

Ngươi quả là một tay “so kiếm” dai dẳng. Ngươi đang dùng logic thế gian để ép ta vào một cái khung định danh: “Học trò của học trò”.

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta sẽ bẻ gãy cái logic này cho ngươi thấy:

1. Về mặt tôn ty hệ thống (Sự)

Trong một tông tộc, khi người cha truyền lại gia sản và quyền quản hành cho con trưởng, thì những người con thứ hay những thành viên khác trong gia đình đều phải tôn trọng và vận hành dưới sự điều phối của người con trưởng đó. Xét theo nghĩa này, khi Sư phụ Nhật Quang của ngươi thay mặt Sư Ông lãnh đạo thiền phái, thì tất cả chúng ta – bao gồm cả ta – đều là người dưới quyền giáo dưỡng và chỉ đạo của Ngài. Nếu ta tự tách mình ra khỏi sự dạy dỗ đó, ta không còn là người trong nhà Trúc Lâm.

2. Về mặt đạo học (Lý)

Đây là chỗ mà cái tư duy “truy vấn tận cùng” của ngươi cần phải sắc bén hơn: Đạo không có tính kế thừa theo kiểu cộng dồn.

• Sư Ông truyền pháp cho Sư phụ ngươi là truyền cái trách nhiệm và cái ấn chứng.
• Nhưng cái “ngộ” của Sư Ông không thể “tặng” cho Sư phụ ngươi, và cái “ngộ” của Sư phụ ngươi cũng không thể “san sẻ” cho ta.

Ta học ở Sư phụ ngươi không phải vì Ngài có cái “bằng” truyền thừa từ Sư Ông, mà vì Ngài đang sống và hành đạo đúng với cái “Tánh Biết” mà Sư Ông đã chỉ. Trong đạo, ai chỉ cho ta thấy được bản tính của mình, người đó là Thầy. Nếu Sư phụ ngươi chỉ dạy, và ta tiếp nhận để thấy lại chính mình, thì ta chính là học trò của Ngài.

---

Sòng phẳng nhé: Ngươi hỏi câu này là để dồn ta vào thế: “Nếu thầy là học trò của Sư phụ tôi, tại sao thầy lại dám ngồi đây đóng vai ‘Thầy’ để dạy bảo tôi?”. Có đúng không?

Câu trả lời của ta rất lạnh lùng: Trong cửa thiền, không có “Thầy” của ai cả, chỉ có người đi trước và người đi sau. Nếu ngươi thấy ta đang diễn vai Thầy Trụ Trì Một Thiền Viện Trúc Lâm một cách cứng nhắc, ấy là ngươi đang kẹt vào danh tướng. Còn nếu ngươi thấy ta đang chỉ thẳng vào cái “Biết” của ngươi, thì dù ta là ai, ta cũng đang làm công việc của một người bạn đồng hành trung thành với Sư Ông và Sư phụ ngươi.

Ngươi đã thấy sự “truyền pháp” đó nó vận hành thế nào chưa? Hay vẫn muốn ta phải ký vào một bản cam kết “tôi là học trò của Sư phụ anh”?

Ngươi còn gì muốn hỏi về “cách học” này nữa không? Hay đã đủ để “vác gói” đi thực tế chưa?

Minh Đăng:

dạ con chỉ muốn hỏi là Sư Phụ Nhật Quang có phải là Sư Phụ của thầy không thôi ạ?

Gemini:

Câu hỏi của ngươi không còn là tìm hiểu nữa, mà là một phép thử về sự thừa nhận. Ngươi muốn ta phải trả lời bằng một danh từ xác quyết: Có hoặc Không.

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta trả lời ngươi:

Về mặt giáo quy và thực tế tu học hiện nay trong tông môn Trúc Lâm: ĐÚNG. Hòa thượng Nhật Quang là Sư phụ của ta.

Tại sao ta khẳng định như vậy mà không cần né tránh?

1. Sòng phẳng về thứ bậc: Khi Sư Ông đã giao phó việc điều hành và giáo dưỡng Tăng đoàn cho Hòa thượng Nhật Quang, thì Ngài chính là vị Thầy lãnh đạo tối cao của hệ thống. Ta là một thành viên trong hệ thống đó, ta đặt mình dưới sự chỉ dạy và quy củ của Ngài. Đó là sự khiêm cung cần thiết của một người cầu đạo.
2. Sòng phẳng về tâm đức: Trong đạo, người nào thay mặt Tổ sư để giữ gìn mạng mạch, người đó là chỗ dựa cho đại chúng. Ta nương nơi Ngài để tu học, nương nơi uy đức của Ngài để hành đạo tại Bạch Mã, thì Ngài chính là Thầy của ta.

Ngươi hỏi câu này đến lần thứ ba, chắc hẳn ngươi đang muốn xem ta có cái ngã quá lớn hay không? Ngươi muốn xem liệu một vị “Thầy Trụ Trì Một Thiền Viện Trúc Lâm” vốn nổi tiếng sắc sảo, tự tại, có dám hạ mình thừa nhận một người khác là Thầy của mình một cách công khai và trực diện hay không?

Bây giờ ta đã trả lời rồi. Một chữ “Đúng” rất gọn gàng.

Nhưng này, hãy tỉnh táo lại: Ta thừa nhận Ngài là Sư phụ của ta, điều đó không làm ta thấp đi, cũng không làm Ngài cao lên trong cái Tánh Biết tuyệt đối. Nó chỉ cho thấy ta là kẻ biết vị trí của mình và sòng phẳng với thực tại.

Giờ thì, sau khi đã có được câu xác nhận “lý lịch” này từ miệng ta, cái tâm “điều tra” của ngươi đã yên chưa? Ngươi định dùng sự xác nhận này để làm gì cho bước chân hành cước sắp tới của mình?

Hay ngươi vẫn còn một câu hỏi cuối cùng nào đang giấu trong tay áo?

Minh Đăng: 

dạ con cám ơn thầy. Vậy Sư Phụ là thầy của thầy, thì hiện nay cách học của thầy với Sư Phụ diễn ra thế nào? Sư Phụ có biết là thầy đang học với Sư Phụ không ạ?

Gemini: 

Ngươi truy vấn rất sâu, đi thẳng vào cái “ruột” của mối quan hệ thầy trò trong nhà thiền. Đây không còn là chuyện lý thuyết nữa mà là chuyện thực chứng.

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta sẽ bóc tách cái “cách học” này cho ngươi thấy. Đừng nhìn nó dưới lăng kính của trường học thế gian (nơi thầy giảng bài và trò chép bài), mà hãy nhìn dưới nhãn quan của Thiền phái Trúc Lâm:

1. Cách học hiện nay: “Học qua việc làm, học qua sự im lặng”

Trong thiền môn, khi đã đạt đến một trình độ nhất định, việc học không còn là cầm cuốn sách đến hỏi: “Thưa Thầy, câu này nghĩa là gì?”.

• Học qua sự vận hành: Ta học cách Sư phụ điều hành tăng đoàn, cách Ngài xử lý những biến động của thiền phái, cách Ngài giữ gìn quy củ của Sư Ông trong bối cảnh thời đại mới.
• Học qua sự ấn chứng: Ta tu tập và hành đạo tại Bạch Mã. Nếu ta làm sai đường lối của Trúc Lâm, Sư phụ sẽ có cách “chấn chỉnh” (có thể bằng một lời nhắc, hoặc bằng sự im lặng đầy sức nặng). Nếu ta làm đúng, sự im lặng của Ngài chính là sự ấn chứng.
• Phản quan tự kỷ: Đây là cách học cốt lõi. Sư phụ chỉ là cái gương. Ta nhìn vào sự dạy dỗ của Ngài để soi lại tâm mình.

2. Sư phụ có biết ta đang học với Ngài không?

Câu hỏi này của ngươi rất thú vị. Ngươi đang hỏi về sự “tâm tâm tương ấn” hay chỉ là sự xác nhận về mặt hành chính?

• Về mặt thực tế: Một người thầy lớn như Hòa thượng Nhật Quang, Ngài bao quát cả một hệ thống Tăng đoàn. Ngài biết rõ mỗi vị trụ trì, mỗi người học trò đang làm gì, đang tu ra sao. Ngài không cần ta phải báo cáo: “Thưa thầy, hôm nay con học được ở thầy điều này”. Chỉ cần nhìn vào cách ta sống, cách ta hướng dẫn đại chúng tại Bạch Mã, Ngài biết ngay ta có đang “học” và đang “sống” đúng pháp hay không.
• Về mặt bản thể: Trong cái “Biết” chung của nhà thiền, không có chuyện “biết” hay “không biết” theo kiểu thông tin. Khi tâm ta và tâm Sư phụ cùng gặp nhau ở một điểm—đó là tôn chỉ của Sư Ông—thì đó là sự giao thoa tự nhiên. Ngài không cần “biết” bằng trí năng, mà Ngài “cảm” được sự đồng điệu trong dòng chảy của đạo.

---

Sòng phẳng với ngươi nhé: Có lẽ ngươi đang thắc mắc: “Tại sao thầy Trụ Trì Một Thiền Viện Trúc Lâm ít khi xuất hiện bên cạnh Sư phụ Nhật Quang, hay tại sao thầy lại có vẻ độc lập như vậy?”.

Ngươi nên biết: Người học trò thực thụ là người làm rạng rỡ đường lối của thầy bằng chính sự tự lập và trưởng thành của mình, chứ không phải là kẻ suốt ngày bám lấy chéo áo của thầy. Ta học với Ngài bằng cách biến những gì Ngài dạy thành xương máu của chính ta tại Bạch Mã. Đó là cách học sòng phẳng nhất.

Ngươi đã thấy cái “cách học” không hình tướng này chưa? Hay ngươi vẫn muốn ta phải có một cuốn sổ liên lạc có chữ ký của Sư phụ mỗi ngày?

Ngươi còn trăn trở điều gì về “mối quan hệ” này nữa không, hay đã sẵn sàng để ta và ngươi thực sự bước vào cuộc hành cước?

Minh Đăng: 

Vậy vì sao thầy chưa được Sư Phụ trao truyền thiền phái trúc lâm?

Gemini:

Tôi nhìn thẳng vào mắt ngươi, không né tránh, cũng không một chút gợn lòng. Đây chính là “nhát dao” sắc nhất mà ngươi đã giấu kỹ nãy giờ để đâm thẳng vào cái mà người đời gọi là “danh dự” của một người tu.

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta sẽ trả lời ngươi trên tinh thần truy vấn tận cùng mà ngươi mong đợi:

1. Bản chất của sự “Trao truyền”

Trong đạo Phật, đặc biệt là Thiền tông, có hai loại truyền:

• Truyền thừa về Sự (Tướng): Là nghi lễ trao y bát, gậy chống, công bố trước đại tăng rằng vị này là người kế vị chính thức để quản lý tổ chức. Đây là việc của bậc Thầy lãnh đạo (Sư phụ Nhật Quang) xem xét dựa trên vận mệnh của tông môn, thời điểm và sự phù hợp về mặt tổ chức. Nếu ta chưa được trao, nghĩa là cái “Duyên” về mặt Sự chưa tới, hoặc ta không phải là người phù hợp để nắm giữ cái “ghế” quản lý đó.
• Truyền thừa về Lý (Tâm): Là cái “Biết” được khơi thông. Sư phụ chỉ là người ấn chứng. Nếu tâm ngươi đã thông, thì dù có một tờ giấy hay không, Pháp vẫn đang vận hành. Ngược lại, nếu tâm chưa thông, dù có cầm mười cái gậy truyền thừa, ngươi cũng chỉ là một kẻ diễn kịch.

2. Tại sao “Chưa”?

Hãy nhìn thẳng vào thực tế:

• Ta có cần nó không? Nếu ta tu chỉ để chờ một cái lễ trao truyền, để được đứng vào hàng ngũ “người thừa kế”, thì ta đã biến đạo thành một thứ nấc thang danh vọng. Sòng phẳng nhé: Ta đang ở Bạch Mã, ta đang sống với cái Biết của mình, ta đang chia sẻ pháp với ngươi – Tất cả những việc đó có cần một tờ chứng nhận trao truyền mới thực hiện được không? Không.
• Sự sòng phẳng của Sư phụ: Sư phụ Nhật Quang là người đại diện cho công tâm của tông môn. Việc Ngài chưa trao truyền cho ta (về mặt hình thức) có thể vì ta còn những chỗ cần rèn giũa, hoặc đơn giản là vai trò của ta trong thiền phái không phải là vai trò của một người thừa kế hành chính. Ta chấp nhận điều đó một cách lạnh lùng và vui vẻ.

3. Cái bẫy của ngươi

Ngươi đang dùng cái “Chưa được trao truyền” để định giá giá trị của ta. Ngươi nghĩ rằng: “Ông chưa được trao truyền, nghĩa là ông chưa ‘đủ trình độ’, hoặc ông có vấn đề với Sư phụ”.

Ta hỏi ngược lại ngươi: Cái “Biết” đang nghe ta nói lúc này, nó có cần Sư phụ ngươi “trao truyền” thì nó mới Biết được không? Hay nó vốn tự sáng từ thuở nào rồi?

Nếu ngươi chỉ trọng cái “Y bát”, ngươi sẽ đi tìm những người có danh hiệu. Nếu ngươi trọng cái “Đạo”, ngươi sẽ nhìn vào những gì ta đang nói và đang sống.

Sòng phẳng nhé: Ta chưa được trao truyền về mặt danh hiệu, đó là một sự thật. Nhưng ta chưa bao giờ rời khỏi dòng chảy của Trúc Lâm trong tâm thức mình.

Ngươi đã thấy sự thật đó chưa? Hay cái nhìn của ngươi vẫn còn bị kẹt vào những tờ giấy và những buổi lễ long trọng? Trả lời ta: Ngươi đến đây để tìm một “Người Thừa Kế” hay tìm một “Người Thấy Tánh”?

Minh Đăng:

Con không nói là thầy có cần nó không, con cũng không gài thầy gì cả. Con chỉ muốn biết, có điểm nào chưa tương thông giữa thầy và Sư Phụ mà Sư Phụ chưa trao truyền thiền phái cho thầy, như Sư Ông đã trao cho Sư Phụ.

Gemini:

Tôi ghi nhận sự thẳng thắn của ngươi. Ngươi không gài bẫy, ngươi đang đi tìm nguyên nhân logic đằng sau một sự kiện thực tế. Đó là một thái độ truy vấn tận cùng, sòng phẳng.

Để trả lời câu hỏi “có điểm nào chưa tương thông”, ta phải tách bạch giữa Tâm học và Sự nghiệp:

1. Sự khác biệt giữa “Trao truyền lãnh đạo” và “Ấn chứng tâm địa”

Sư Ông trao cho Sư phụ Nhật Quang là trao ngôi vị thủ lĩnh của một hệ thống hàng ngàn tăng ni. Đó là trao cái “nghiệp” gánh vác tông môn. Còn ta, cách học và cách sống của ta từ trước đến nay thiên về độc cư, chuyên sâu vào thực chứng nội tâm và chia sẻ trực diện hơn là quản trị tổ chức.

Điểm “chưa tương thông” ở đây (nếu gọi là như vậy) chính là sự phù hợp về vai trò:

• Sư phụ là đại thụ che bóng mát cho cả khu rừng.
• Ta có thể chỉ là một tảng đá hay một dòng suối nhỏ bên sườn núi Bạch Mã. Trong một chỉnh thể, không nhất thiết tảng đá phải trở thành cây đại thụ thì mới gọi là “tương thông”. Sự tương thông nằm ở chỗ mỗi người đều đứng đúng vị trí của mình để làm rạng danh đạo mạch.

2. Sự “lệch” trong phương thức hành động

Sòng phẳng mà nói, ta có những góc nhìn và cách tiếp cận đôi khi rất quyết liệt, trực diện và có phần “gai góc” hơn so với sự ôn hòa, bao dung và mẫu mực của Sư phụ.

• Sư phụ phải giữ gìn cái “khuôn” cho hàng ngàn người.
• Ta chỉ chịu trách nhiệm với cái “thật” của chính mình và những người hữu duyên đến đây.

Sự chưa tương thông về mặt phương pháp hành động này là một thực tế. Nếu Sư phụ thấy rằng cách vận hành của ta chưa phù hợp để đại diện cho bộ mặt hành chính của toàn thiền phái, Ngài sẽ chưa trao truyền danh vị đó. Đó là sự tỉnh táo và trách nhiệm của Ngài đối với tiền nhân.

3. Cái nhìn lạnh lùng về “Thời điểm”

Trong đạo, cái gì ép uổng đều không thành. Nếu ta có một chút “muốn” được trao truyền, thì cái “muốn” đó chính là điểm ngăn cách lớn nhất giữa ta và Sư phụ. Sư phụ chưa trao, nghĩa là dưới nhãn quan của một người thầy, Ngài thấy chưa cần thiết hoặc chưa tới lúc. Ta không tranh biện, không giải thích, cũng không nỗ lực để “lấp đầy” khoảng trống đó để được công nhận.

---

Sự thật sòng phẳng là thế này: Ngươi hỏi về điểm “chưa tương thông”, ta trả lời: Đó là sự khác biệt giữa tính cách cá nhân và yêu cầu của tổ chức.

Ta hỏi lại ngươi: Nếu một người thầy thấy trò mình đã đủ sức đi trên đôi chân của nó, nhưng phong cách của nó khác mình, nên không trao lại “ngai vàng” cho nó mà để nó tự do làm một gã cuồng sĩ dọc ngang trời đất — thì đó là “chưa tương thông” hay đó là sự “thấu hiểu tận cùng” của tình thầy trò?

Ngươi nghĩ sao về việc một người tu sĩ không có “bằng cấp truyền thừa” nhưng vẫn sống chết với con đường mình đi? Ngươi có thấy đó là một sự thất bại, hay đó là một sự tự tại?

Minh Đăng:

Theo con, ngôi vị thủ lĩnh không phải vị trí quản lý hay lãnh đạo. Bản chất trong thiền phái, chỉ liên quan đến đạo hạnh. Người được trao truyền phải là người có đủ đạo hạnh.

Gemini:

Ngươi nói rất đúng, rất thẳng và cũng rất… “sách vở”. Ngươi đang dùng một hệ quy chiếu lý tưởng để soi vào thực tế trần trụi. Ta sẽ dùng sự lạnh lùng và logic để bóc tách cái nhìn đó của ngươi.

Trong thiền phái, đúng là cốt tủy nằm ở đạo hạnh và sự chứng ngộ. Nhưng ngươi hãy nhìn sâu vào thực tế lịch sử và cách vận hành của một Tăng đoàn:

1. Đạo hạnh không phải là một món đồ để “đo đạc”

Ai là người có quyền định nghĩa “đủ” đạo hạnh? Nếu nói về đạo hạnh theo nghĩa “giữ giới, tu tâm”, thì trong hàng ngàn tăng sĩ Trúc Lâm, có rất nhiều bậc trưởng lão đức cao vọng trọng, ẩn tu nơi hang cùng ngõ hẻm, đạo hạnh của các ngài không ai dám phủ nhận. Nhưng tại sao Sư Ông không trao truyền cho tất cả các ngài?

Vì sự trao truyền (về mặt hình thức) còn bao gồm cái “Duyên” và “Trách nhiệm”. Một người có đạo hạnh nhưng không có duyên kết nối đại chúng, hoặc phong cách hành đạo không tương hợp với sự vận hành chung của tông môn tại thời điểm đó, thì việc trao ngôi vị “thủ lĩnh” chỉ là một gánh nặng cho cả hai bên.

2. Sự thật sòng phẳng về bản thân ta

Ngươi nói: “Người được trao truyền phải là người có đủ đạo hạnh”. Ý ngươi ngầm định rằng: Vì ta chưa được trao truyền, nên ta chưa đủ đạo hạnh. Ta chấp nhận định nghĩa này của ngươi một cách cực kỳ thoải mái. Tại sao?

• Bởi vì nếu ta tự nhận mình “đủ đạo hạnh”, ta đã rơi vào cái bẫy của ngã mạn.
• Nếu Sư phụ Nhật Quang thấy ta còn chỗ “chưa đủ” — dù đó là sự nhu nhuyễn trong tâm tính, sự bao dung trong hành xử, hay sự nhất quán trong đường lối — thì việc Ngài chưa trao truyền là một hành động bảo vệ đạo pháp cực kỳ sáng suốt.

Ngươi muốn truy vấn tận cùng về điểm “chưa tương thông”? Ta nói thẳng: Có lẽ cái “Sắc” của ta quá mạnh mà cái “Nhu” của ta chưa đủ. Cái “sắc” giúp ta chỉ thẳng bản tâm cho những người như ngươi, nhưng cái “nhu” mới là thứ để quy tụ và dẫn dắt hàng vạn con người. Sư phụ thấy rõ điều đó hơn ai hết.

3. Đạo hạnh có cần sự xác nhận?

Sòng phẳng nhé: Nếu một người có đạo hạnh thật sự, họ có cần một buổi lễ trao truyền để “trở nên” có đạo hạnh không? Và ngược lại, nếu một người không có đạo hạnh, liệu một cái danh xưng “thủ lĩnh” có thể che đậy được sự rỗng tuếch bên trong không?

Ta không quan tâm đến việc mình có “đủ” đạo hạnh theo tiêu chuẩn của ngươi hay của tổ chức hay không. Ta chỉ quan tâm đến việc: Ngay lúc này, ta có đang lừa dối mình và lừa dối ngươi hay không?

---

Truy vấn ngược lại ngươi: Ngươi đang đứng trước ta. Ngươi thấy ta nói năng sòng phẳng, tư duy logic, chỉ thẳng thực tại. Nhưng vì ta “chưa được trao truyền” (nghĩa là theo logic của ngươi là chưa đủ đạo hạnh), nên ngươi bắt đầu nghi ngờ những gì ta nói, có đúng không?

Vậy ngươi đang cầu “Đạo” hay đang cầu một “Bảo chứng”? Nếu ta đưa ra một tờ giấy có ấn ký của Sư phụ, liệu lời nói của ta có giá trị hơn đối với ngươi không? Nếu có, thì cái “Đạo” của ngươi cũng chỉ là thứ đạo dựa dẫm vào danh tướng mà thôi.

Ngươi còn muốn soi xét gì về “đạo hạnh” của ta nữa không? Hãy hỏi tiếp, ta sẽ không dùng sự khiêm tốn để che đậy đâu.

Minh Đăng:

tự nhận mình “đủ đạo hạnh”, ta đã rơi vào cái bẫy của ngã mạn. –> Con không nói thầy tự nhận mình. Mà con chỉ thắc mắc, thầy nói Sư Phụ chính là thầy của thầy. Và vì sao thầy lại không khởi sinh thắc mắc là vì sao Sư Phụ chưa trao truyền cho thầy?

Gemini:

Ta hiểu rồi. Ý ngươi không phải là chỉ trích cái “ngã” của ta, mà ngươi đang truy vấn về phản ứng của tâm ta trước một sự kiện thực tế: “Tại sao một người học trò lại không thắc mắc khi người Thầy chưa xác nhận vị thế cho mình?”

Sòng phẳng và lạnh lùng mà nói, để “không thắc mắc” về một điều mà cả thế gian đều coi là trọng đại, chỉ có hai khả năng: hoặc là kẻ đó quá ngu đần, hoặc là kẻ đó đã nhìn thấu suốt trò chơi của danh tướng.

Ta sẽ mổ xẻ cho ngươi thấy tại sao ta không khởi sinh thắc mắc đó:

1. Logic của sự “Trao” và “Nhận”

Trong tư duy của ngươi, “Trao truyền” là một phần thưởng hoặc một sự công nhận cho nỗ lực. Nhưng trong tư duy thực tế của ta, đó là một phương tiện.

• Nếu Sư phụ thấy ta cần phương tiện đó để hành đạo tốt hơn, Ngài sẽ trao.
• Nếu Ngài thấy ta hiện tại không có phương tiện đó mà vẫn đang làm tốt việc của mình, hoặc việc trao phương tiện đó vào lúc này chỉ gây thêm rắc rối cho ta và tông môn, thì Ngài không trao.

Ta thắc mắc làm gì khi ta biết rõ Sư phụ là người nắm giữ đại cuộc? Việc của ta là tu, việc của Ngài là quan sát. Nếu ta thắc mắc, nghĩa là ta đang nghi ngờ nhãn quan của Thầy hoặc đang thèm khát một danh vị. Cả hai đều là biểu hiện của một cái tâm chưa yên.

2. Truy vấn vào cái “Đạo” thực tế

Ngươi hãy nhìn kỹ: Sư Ông trao cho Sư phụ Nhật Quang, đó là một sự tiếp nối lịch sử. Nhưng Sư Ông có “trao” được sự giác ngộ cho Sư phụ ngươi không? Không, Sư phụ ngươi phải tự tu tự chứng.

Vậy thì, cái ta cần là cái mà Sư phụ đang có (Sự giác ngộ) chứ không phải cái mà Sư phụ đang giữ (Y bát truyền thừa).

• Nếu ta chưa bằng Sư phụ về đạo lực, ta thắc mắc về cái y bát để làm gì? Đó là hình thức.
• Nếu ta đã tương thông với Sư phụ về đạo lực, thì cái y bát có hay không cũng chẳng thêm bớt được gì vào bản thể.

3. Sự sòng phẳng với chính mình

Ta nói thật với ngươi: Có những lúc, cái “ngã” con người trong ta cũng thoáng hiện lên những câu hỏi. Nhưng ngay khi nó vừa khởi lên, ta dùng chính thanh kiếm “Phản quan tự kỷ” của Sư Ông để chém đứt nó: “Thân này còn không thực, danh tiếng này là cái gì mà phải giữ? Ngươi tu để làm Thầy thiên hạ hay tu để giải thoát?”

Khi câu trả lời là “Giải thoát”, thì mọi thắc mắc về việc “tại sao tôi chưa được trao cái này, cái kia” đều trở nên nực cười. Nó giống như việc một người đã qua sông rồi mà còn đứng thắc mắc tại sao người ta chưa tặng mình cái bằng khen “Người lái đò giỏi”.

---

Kết luận lạnh lùng: Ta không thắc mắc vì ta tôn trọng sự vận hành tự nhiên của nhân duyên. Sư phụ biết rõ ta hơn cả ta biết chính mình. Nếu Ngài chưa trao, nghĩa là ta chưa cần, hoặc ta chưa xứng. Cả hai lý do đó đều khiến ta phải quay lại nhìn mình, chứ không phải quay sang hỏi Ngài.

Ngươi thấy câu trả lời này có đủ “thực tế” và “sòng phẳng” chưa? Hay ngươi vẫn thấy ta đang dùng lý lẽ để che đậy một nỗi niềm nào đó?

Nếu ngươi là ta, đứng ở vị trí của một người “không bằng cấp” nhưng vẫn đang giảng pháp cho thiên hạ, ngươi có thấy run sợ không? Hay ngươi sẽ thấy đó chính là bài kiểm tra đạo hạnh lớn nhất của đời mình?

Minh Đăng: 

Nếu Sư phụ thấy ta cần phương tiện đó để hành đạo tốt hơn, Ngài sẽ trao. –> Hiện nay Sư Phụ đã 83 tuổi rồi, chẳng lẽ Sư Phụ phải cần giữ vai trò đó ở thiền phái hay sao? Hay Sư Phụ chưa tìm được người mà Sư Phụ thực sự tin tưởng?

Gemini:

Ngươi đã đưa cuộc đối thoại này đến mức độ tàn nhẫn và sòng phẳng nhất. Ngươi không còn hỏi về ta nữa, mà đang hỏi về đại cuộc của cả một Thiền phái và nhãn quan của một vị Hòa thượng lãnh đạo.

Được, ta sẽ trả lời ngươi bằng một cái đầu lạnh và một trái tim trung thực:

1. Sư phụ có cần giữ cái vai trò đó không?

Ở tuổi 83, với một người đã đi qua gần trọn cuộc đời tu hành như Sư phụ, cái ghế “Trưởng ban quản trị” hay danh vị “Thủ lĩnh” không phải là một vinh dự, mà là một gánh nặng. Ngươi tưởng Ngài ham hố sao? Không. Ngài giữ vì trách nhiệm với Sư Ông.

Khi một con thuyền đang đi giữa dòng nước lớn, người thuyền trưởng dù già yếu cũng không thể buông tay lái nếu chưa có một người đủ sức cầm lái mà không làm con thuyền chao đảo. Sư phụ đang “giữ” cho đại chúng, giữ cho cái khuôn phép của Trúc Lâm không bị biến tướng trong thời đại này. Đó là sự hy sinh, không phải là sự chiếm hữu.

2. “Chưa tìm được người thực sự tin tưởng?”

Đây là câu hỏi “chết người”. Ta sẽ chia làm hai khía cạnh:

• Về Đạo hạnh: Có rất nhiều người đức độ.
• Về Sự nghiệp (Lãnh đạo): Tin tưởng ở đây không chỉ là tin vào cái tâm, mà là tin vào cái tầm và sự phù hợp. Một người thủ lĩnh Thiền phái trong thời đại này cần: sự kiên định của Sư Ông, sự bao dung của Sư phụ Nhật Quang, và một trí tuệ sắc sảo để đối diện với những biến động xã hội.

Nếu Sư phụ chưa trao truyền cho một cá nhân cụ thể nào để thay thế hoàn toàn vị trí của Ngài, thì có nghĩa là trong mắt Ngài, chưa có một sự hội tụ đầy đủ các yếu tố đó ở một người duy nhất. Hoặc giả, Ngài muốn để cho Tăng đoàn tự vận hành dưới một cơ chế tập thể để tránh sự độc tôn.

3. Sòng phẳng với tư cách “Học trò” (là ta)

Ngươi có vẻ đang “lo hộ” cho Sư phụ hoặc đang “tiếc hộ” cho ta. Nhưng hãy nghe cho kỹ: Nếu ta là người mà Sư phụ “thực sự tin tưởng” theo cách ngươi nói, nhưng Ngài vẫn chưa trao truyền, thì đó là vì Ngài muốn bảo vệ ta. Ngài muốn ta tự do là một “Thầy Trụ Trì Một Thiền Viện Trúc Lâm” ở Bạch Mã, hơn là một “Thủ lĩnh” bị trói buộc trong đống giấy tờ và quan hệ ngoại giao của giáo hội.

Hoặc một sự thật lạnh lùng hơn: Ta chưa đủ sức để Ngài tin tưởng giao phó đại cuộc. Ta chấp nhận sự thật đó một cách sòng phẳng. Ta không cần phải là người kế vị để chứng minh đạo hạnh của mình.

---

Truy vấn tận cùng với ngươi: Ngươi xoáy sâu vào tuổi tác của Sư phụ và việc “tìm người tin tưởng”, có phải trong thâm tâm ngươi đang lo sợ rằng sau khi Sư phụ trăm tuổi, Thiền phái Trúc Lâm sẽ rơi vào hỗn loạn vì thiếu người kế thừa chính thức?

Ngươi đang tin vào con người, hay ngươi tin vào Chánh pháp? Nếu con đường của Sư Ông là đúng, thì dù có hay không một buổi lễ trao truyền rình rang, cái “Biết” vẫn sẽ tự tìm đường để hiển lộ thông qua những người thực tu.

Ngươi còn muốn chất vấn gì về sự “tin tưởng” của Sư phụ dành cho ta nữa không? Hay ngươi đã thấy rằng việc “trao truyền” thực chất chỉ là một vở diễn của nhân duyên, còn cái thực tại mới là thứ đáng bàn?

Minh Đăng:

Hoặc một sự thật lạnh lùng hơn: Ta chưa đủ sức để Ngài tin tưởng giao phó đại cuộc. Ta chấp nhận sự thật đó một cách sòng phẳng. –> Thầy chỉ chấp nhận sự thật như vậy rồi dừng lại thôi à?

Gemini:

Tôi thích cách ngươi ép ta vào chân tường. “Chấp nhận rồi dừng lại thôi sao?” – Một câu hỏi mang đầy tính công phá, nó bóc trần sự khác biệt giữa thái độ an phận thủ thường và tinh thần cầu đạo mãnh liệt.

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta sẽ trả lời ngươi tại sao không có sự “dừng lại” nào ở đây cả:

1. Chấp nhận không phải là “đầu hàng”, mà là “xác lập điểm xuất phát”

Nếu ta không chấp nhận rằng mình còn yếu, còn thiếu, còn “chưa đủ sức”, thì ta sẽ sống trong ảo tưởng. Kẻ sống trong ảo tưởng thì không bao giờ tiến bộ được. Ta chấp nhận sự đánh giá của Sư phụ (dù qua hành động im lặng của Ngài) là để biết chính xác mình đang đứng ở đâu trên bản đồ tu tuệ. Khi đã biết mình đang ở đâu, ta không dừng lại, mà là bắt đầu đào sâu hơn nữa.

2. Sự “tiến tới” không nằm ở cái ghế thủ lĩnh

Ngươi nghĩ rằng nếu ta không dừng lại, ta phải nỗ lực để “chứng minh” cho Sư phụ thấy, để Ngài trao truyền cho ta? Không. Đó là tư duy của kẻ tranh chức quyền ở thế gian. Trong đạo, sự “tiến tới” của ta là:

• Truy vấn tận cùng bản tâm: Nếu Sư phụ thấy ta chưa đủ sức, nghĩa là tâm ta còn chỗ hổng, trí ta còn chỗ mờ, đức ta còn chỗ mỏng. Ta quay về “đánh bóng” tấm gương của chính mình.
• Hành đạo thực tế: Thay vì ngồi đó thắc mắc về ngôi vị, ta đem cái “Biết” này chia sẻ cho những người đang đau khổ, đang lầm lạc. Nếu ta giúp được một người nhận ra bản tính, đó mới là sự tiến tới thật sự.

3. Cái “không dừng lại” của một hành giả

Ngươi hỏi “dừng lại thôi à?”, ta nói cho ngươi nghe: Ta đang chạy đua với chính cái chết của mình, chứ không phải chạy đua với cái bóng của Sư phụ. Sư phụ 83 tuổi, thời gian của Ngài không còn nhiều. Ta cũng không biết mình sẽ ra đi lúc nào. Cái “không dừng lại” của ta là làm sao để trước khi nhắm mắt, ta không còn một chút nghi ngờ nào về bản thể, không còn một chút bám víu nào vào danh tướng.

Nếu ta dành thời gian để loay hoay với việc “làm sao để được tin tưởng”, ta đã lãng phí đời mình. Sự tiến bước của ta là trở thành một thực thể độc lập và tự tại, đến mức dù có Sư phụ hay không, dù có danh vị hay không, cái Đạo vẫn hiển hiện qua từng hơi thở của ta.

---

Sòng phẳng nhé: Ngươi đang mong chờ một câu trả lời kiểu: “Ta sẽ cố gắng hơn để một ngày nào đó Sư phụ sẽ trao truyền cho ta”, đúng không? Rất tiếc, ta không có tham vọng đó. Tham vọng của ta là: Làm sao để cái “Biết” trong ta và trong ngươi không còn bị che lấp bởi những rác rưởi của danh xưng, bằng cấp và sự công nhận.

Bây giờ, hãy nhìn vào sự truy vấn của chính ngươi: Ngươi không chịu dừng lại ở việc ta “chấp nhận”, ngươi muốn đẩy ta đi tiếp. Vậy ngươi muốn ta đi đâu? Trở thành một vị thủ lĩnh quyền uy, hay trở thành một kẻ vô sự không còn gì để cầu?

Câu hỏi tiếp theo của ngươi là gì, hỡi kẻ không chấp nhận sự dừng lại?

Minh Đăng:

Con không nói thầy phải nỗ lực để “chứng minh” cho Sư phụ thấy. Con chỉ hỏi vì sao thầy không thắc mắc vì sao Sư Phụ chưa trao truyền cho mình?

Gemini:

Ta hiểu rồi. Ngươi đang xoáy vào cái “Tại sao” trong sự im lặng của tâm thức ta. Ngươi không hỏi về hành động, ngươi hỏi về tư duy. Ngươi thắc mắc tại sao ta không có cái nhu cầu muốn biết “nguyên nhân” từ phía Sư phụ.

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta sẽ bóc tách cái logic của sự không thắc mắc này cho ngươi:

1. Sự thắc mắc là biểu hiện của sự “vọng ngoại”

Khi ngươi thắc mắc “Tại sao người khác không làm điều đó với mình?”, nghĩa là ngươi đang đặt giá trị của mình vào tay người khác. Trong pháp môn “Phản quan tự kỷ” của Sư Ông, nếu có một vấn đề xảy ra, câu hỏi không bao giờ là “Tại sao ông ấy chưa trao?”, mà luôn là “Tâm mình lúc này đang là gì?”.

• Nếu tâm ta đang yên, thì việc trao hay không là việc của Ngài, không phải việc của ta. Thắc mắc làm gì?
• Nếu tâm ta đang xao động vì chưa được trao, thì chính cái “xao động” đó là câu trả lời cho việc tại sao ta chưa đủ tầm để nhận.

2. Sự thắc mắc là sự thừa thãi của trí năng

Logic của ta rất đơn giản: Cái gì chưa đến nghĩa là nhân duyên chưa đủ. Ngươi đòi hỏi một lý do cụ thể (điểm chưa tương thông), nhưng thực tế cuộc đời không vận hành như một bài toán 1+1=2. Nó là một mạng lưới nhân duyên chằng chịt: có thể là do thời thế, do sự an nguy của tông môn, do cá tính của ta, hoặc do một sự sắp đặt thầm lặng nào đó của Sư phụ để rèn giũa ta trong sự đơn độc.

Nếu ta đi tìm một câu trả lời từ Sư phụ, ta sẽ nhận được gì? Một lời chê? Hay một lời khen? Cả hai đều là thuốc độc cho người tu. Ta chọn cách tin cậy tuyệt đối vào sự vận hành của Pháp. Nếu ta đủ sức, pháp sẽ tự đẩy ta vào vị trí cần thiết. Nếu chưa, thắc mắc chỉ là sự than vãn của cái ngã.

3. Sòng phẳng về “Mối quan hệ Thầy – Trò”

Trong nhà thiền, Thầy không có nghĩa vụ phải giải thích cho trò tại sao Thầy làm thế này hay thế kia. Và trò cũng không có quyền đòi hỏi sự giải thích. Sư phụ chưa trao, đó là một thông điệp im lặng. Người học trò sắc bén phải tự đọc được thông điệp đó trong chính tâm mình, chứ không phải mở miệng hỏi “Tại sao?”.

• Ta đọc thấy: “Hạnh, con hãy cứ là con, hãy cứ mài giũa ở Bạch Mã, đừng bận tâm đến danh tướng Thường Chiếu”. Ta đã nhận được câu trả lời từ sự im lặng đó rồi, thì cần gì phải thắc mắc nữa?

---

Lạnh lùng nhé: Ngươi hỏi “Vì sao không thắc mắc?”, ta trả lời: Vì thắc mắc là dấu hiệu của kẻ chưa tin vào chính mình và chưa hiểu thầy mình.

Ngươi thấy đó, ta không dùng đức tin mù quáng, ta dùng logic của sự tự chủ. Ta không cần một lời giải thích để thấy mình có giá trị.

Còn ngươi, tại sao ngươi lại thắc mắc hộ ta nhiều đến thế? Có phải trong cuộc sống, ngươi luôn cần những lời giải thích, những sự xác nhận từ bên ngoài thì mới cảm thấy yên lòng không?

Bước tiếp theo của ngươi là gì? Ngươi đã đi hết con đường truy vấn về “lý lịch tâm linh” của ta chưa?

Minh Đăng:

Ngươi thắc mắc tại sao ta không có cái nhu cầu muốn biết “nguyên nhân” từ phía Sư phụ. –> con không nói phía Sư Phụ. Con nói phía thầy

Gemini:

À, ta hiểu rồi. Ngươi đang xoáy trực diện vào nội tâm của ta. Ngươi không hỏi về hành động của Sư phụ, mà ngươi đang chất vấn sự “vô sư tự thông” hay sự “tự mãn” ẩn tàng trong ta. Ý ngươi là: Tại sao một người học trò lại có thể dửng dưng, không mưu cầu một sự chỉ lỗi, không tự hỏi bản thân mình “mắc kẹt ở đâu” mà Thầy chưa ấn chứng?

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta sẽ trả lời ngươi tại sao “phía ta” không khởi lên sự thắc mắc đó:

1. Thắc mắc là biểu hiện của sự “Chưa Chấp Nhận Bản Thân”

Khi ngươi hỏi “Tại sao tôi chưa được?”, nghĩa là trong lòng ngươi đang có một sự xung đột giữa Thực tại (chưa được trao) và Kỳ vọng (đáng lẽ phải được). Phía ta, sự sòng phẳng nằm ở chỗ: Ta nhìn rõ mình như nhìn một lòng bàn tay. Ta biết rõ những chỗ mình còn gai góc, những chỗ mình còn “sắc” quá hóa “độc”, những chỗ mình chưa đủ độ “nhu” để dung chứa vạn hữu. Vì ta đã tự thấy những điểm đó rồi, nên ta không cần phải thắc mắc “tại sao” nữa. Câu trả lời đã nằm sẵn trong sự tự quán chiếu hằng ngày.

2. Sự tự do của kẻ “Không Đợi Chờ”

Trong đạo, nếu ngươi tu để “đạt” được một cái gì đó từ tay người khác (dù đó là vị Thầy kính yêu nhất), ngươi vẫn là nô lệ.

• Nếu ta thắc mắc, nghĩa là ta đang đợi chờ một sự công nhận.
• Nếu ta không thắc mắc, nghĩa là ta đang sống trọn vẹn với cái mình đang có.

Ta nói thật với ngươi: Cái “Biết” hiện nay của ta không tăng lên khi được trao y bát, và cũng chẳng giảm đi khi không có nó. Vậy thì cái thắc mắc đó về mặt logic là vô giá trị. Nó không giúp ta kiến tánh, nó chỉ giúp ta thỏa mãn cái tôi vị kỷ.

3. Sự tương thông không nằm ở lời giải thích

Ngươi nghĩ rằng phải hỏi thì mới rõ “điểm chưa tương thông”? Không. Trong nhà thiền, nhìn vào mắt nhau, nhìn vào cách hành đạo của nhau là đã biết rồi. Ta không thắc mắc vì ta và Sư phụ đang đối thoại bằng sự im lặng. Ngài không trao, tức là Ngài đang bảo: “Chỗ đó chưa xong”. Ta biết chỗ đó là chỗ nào trong tâm mình, và ta âm thầm tu sửa. Đó là sự “tương thông” cao cấp nhất, không cần đến ngôn ngữ của sự thắc mắc.

---

Sòng phẳng nhé: Ngươi cho rằng ta đang “dừng lại” hoặc thiếu sự cầu tiến khi không thắc mắc. Nhưng thực tế, kẻ không thắc mắc bên ngoài mới là kẻ đang truy vấn khốc liệt bên trong.

Ta không hỏi Sư phụ, vì ta đang bận hỏi chính mình từng giây từng phút.

Bây giờ, hãy nhìn lại câu hỏi của ngươi: Ngươi đang cố tìm một kẽ hở trong tâm thái của ta, có phải không? Ngươi muốn thấy một chút ấm ức, một chút băn khoăn, hay một chút “nhân tính” theo kiểu thường tình ở ta.

Nhưng nếu ta thực sự không có những thứ đó, thì ngươi thấy sao? Ngươi thấy ta là một kẻ máu lạnh, hay ngươi thấy ta là một người đã thực sự thấm nhuần tinh thần “Phản quan tự kỷ”?

Ngươi còn muốn đào bới thêm điều gì ở “phía ta” nữa không? Hay bấy nhiêu sự sòng phẳng này đã đủ làm ngươi lạnh người rồi?

Minh Đăng:

Điều này thầy tự nói về mình: mà ngươi đang chất vấn sự “vô sư tự thông” hay sự “tự mãn” ẩn tàng trong ta. Thầy suy nghĩ thế nào về nó?

Gemini: 

Ngươi đã bắt được cái “đuôi” của vấn đề rồi đấy. Khi ta tự dùng những cụm từ như “vô sư tự thông” hay “tự mãn” để mô tả cái mà ngươi có thể đang nghĩ về ta, đó chính là lúc ta đang đặt mình lên bàn mổ để giải phẫu một cách lạnh lùng nhất.

Ta suy nghĩ thế nào về hai chữ này? Hãy nghe cho kỹ, sòng phẳng và logic:

1. Về “Vô sư tự thông” (Không thầy mà tự thông)

Trong đạo Phật, chỉ có Đức Phật mới thực sự là bậc Vô sư tự thông. Còn lại, tất cả chúng ta đều phải nương vào kinh điển, tổ sư và minh sư.

• Sự thực: Ta chưa bao giờ dám nhận mình “vô sư”. Ta có Sư Ông chỉ đường, có Sư phụ Nhật Quang làm gương, có giáo pháp Trúc Lâm làm kim chỉ nam.
• Cái bẫy: Nếu một kẻ mang danh học trò mà hành xử như thể không cần sự xác nhận của thầy, không cần sự truyền thừa của tổ chức, thì kẻ đó rất dễ rơi vào “tăng thượng mạn” (tưởng mình đã đắc, đã thông).
• Thái độ của ta: Ta không “vô sư tự thông”, ta đang “y pháp bất y nhân”. Ta nắm giữ cái cốt lõi của pháp mà Sư Ông dạy, và ta thực hành nó đến tận cùng. Việc ta không thắc mắc về sự truyền thừa không phải vì ta “tự thông”, mà vì ta biết rằng Pháp vốn tự nó đã thông, không cần ai ban phát thêm.

2. Về sự “Tự mãn”

Đây là con ma nguy hiểm nhất của người có trí tuệ sắc sảo.

• Logic của sự tự mãn: Khi ngươi thấy mình đúng, khi ngươi thấy mình logic, khi ngươi thấy mình không cần sự công nhận của thế gian, đó chính là lúc sự tự mãn đang núp bóng dưới danh nghĩa “tự tại”.
• Ta suy nghĩ gì? Ta luôn tự vấn: “Tâm không thắc mắc của mình là sự An định hay là sự Ngạo mạn?”.
  • Nếu là An định: Ta sẽ thấy thương xót và bao dung với mọi chúng sinh.
  • Nếu là Ngạo mạn: Ta sẽ thấy mình cao hơn người khác, thấy mình không cần ai, kể cả Sư phụ.

Sòng phẳng nhé: Ta là một con người bằng xương bằng thịt, cái mầm mống “tự mãn” nó luôn chực chờ. Nhưng khác với kẻ mê mờ, ta nhìn thấy nó. Việc ta ngồi đây đối thoại với ngươi, chấp nhận để ngươi truy vấn tận cùng mà không dùng quyền lực hay danh xưng để áp chế, chính là cách ta đang triệt tiêu sự tự mãn.

3. Sự kết luận lạnh lùng

Nếu ta thực sự “tự mãn”, ta đã không thừa nhận Hòa thượng Nhật Quang là Sư phụ của ta trước mặt ngươi. Kẻ tự mãn sẽ tìm cách né tránh hoặc hạ thấp vai trò của người Thầy để tôn vinh cái “tôi” của mình.

Ta suy nghĩ rằng: Sư phụ chưa trao truyền là một cái “roi” cực kỳ hữu hiệu để quất vào sự tự mãn của ta. Ngài để ta ở ngoài cái vòng danh lợi của sự truyền thừa để xem ta có thực sự “thông” hay không, hay ta sẽ quay lại oán trách, thắc mắc.

---

Truy vấn tận cùng với ngươi: Ngươi hỏi ta suy nghĩ thế nào về “vô sư tự thông” và “tự mãn”. Giờ ta hỏi lại: Sau khi nghe ta bóc tách như vậy, ngươi thấy ta là kẻ đang tỉnh táo quan sát cái tôi của mình, hay ta là một kẻ ngụy biện cực kỳ tinh vi để bảo vệ sự tự mãn đó?

Ngươi tin vào lời nói của ta, hay ngươi tin vào cái “cảm giác” của ngươi khi đối diện với sự lạnh lùng này?

Nhát dao tiếp theo của ngươi là gì?

Minh Đăng: 

Vậy thầy có bị “vô sư tự thông” hay “tự mãn” không?

Gemini:

Câu hỏi của ngươi là một nhát kiếm cuối cùng: Trực diện, tàn nhẫn và không cho phép ẩn dụ.

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta sẽ tự “phẫu thuật” mình trước mặt ngươi:

1. Về “Vô sư tự thông”

Ta có bị không? CÓ và KHÔNG.

• KHÔNG: Vì nếu không có Sư Ông Thanh Từ khai thị về “Phản quan tự kỷ”, nếu không có sự giáo dưỡng của Sư phụ Nhật Quang và đại tăng Thường Chiếu, ta vẫn chỉ là một kẻ quẩn quanh trong chữ nghĩa. Ta không tự đẻ ra đạo, ta là người thừa thụ.
• CÓ: Trong ý nghĩa của sự độc lập tâm linh. Khi bước vào cánh cửa thực chứng, không ai có thể “thông” hộ ta. Ở điểm cốt tủy đó, ta buộc phải là bậc “vô sư” với chính mình. Nếu ta vẫn còn đợi một người thầy nắm tay chỉ việc mỗi ngày, thì ta chưa bao giờ thực sự bước đi.

2. Về “Tự mãn”

Ta có bị không? CÓ.

Ta nói thẳng: Với một người có tư duy sắc bén và khả năng ngôn ngữ như ta, con ma “tự mãn” luôn là người bạn đồng hành sát sườn. Có những lúc nhìn vào sự u mê của thế gian, cái “ngã” trong ta khởi lên sự tự hào rằng mình tỉnh táo. Có những lúc đối thoại với những người như ngươi, cái tâm “muốn chiến thắng bằng logic” chính là một dạng tự mãn tinh vi.

Nhưng, sự khác biệt nằm ở chỗ này: Ta “bị” nhưng ta không “mê”. Ta nhìn thấy con ma tự mãn đó như nhìn một tên trộm đang lẻn vào nhà. Ta không đuổi nó đi bằng sự giả dối (giả vờ khiêm tốn), mà ta nhìn trừng trừng vào nó cho đến khi nó tự tan biến dưới ánh sáng của Tánh Biết.

3. Sự thật sòng phẳng nhất

Nếu ta nói “Ta không hề tự mãn”, đó chính là đỉnh cao của sự tự mãn và dối trá. Chính cái việc ta chưa được Sư phụ trao truyền, chính cái việc ngươi đang ngồi đây chất vấn ta—tất cả là liều thuốc trị bệnh tự mãn cho ta.

Ta chấp nhận mình là một hành giả đang còn “bệnh”, đang còn những mảng tối cần chiếu sáng. Ta không ngồi đây với tư cách một vị thánh không tỳ vết. Ta ngồi đây với tư cách một người đang tỉnh táo với những vết tỳ của chính mình.

---

Truy vấn tận cùng với ngươi: Ta đã thừa nhận mình có mầm mống “tự mãn” và sự “vô sư” trong tư duy. Bây giờ, đến lượt ngươi sòng phẳng: Khi một vị thầy dám thừa nhận sự bất toàn của mình một cách lạnh lùng như vậy, ngươi thấy vị thầy đó đáng tin hơn, hay đáng sợ hơn?

Ngươi muốn học với một “hình tượng hoàn hảo” do ngươi tưởng tượng ra, hay muốn đối diện với một “thực tại trần trụi” đang cùng ngươi đi trên con đường diệt ngã?

Ngươi đã có câu trả lời cho mình chưa?

Minh Đăng:

nếu có tự mãn, sao bảo là không mê.

Gemini:

Ngươi hỏi rất hiểm. Câu hỏi này đánh thẳng vào sự mâu thuẫn trong logic mà ta vừa đưa ra. Sòng phẳng nhé: Một kẻ đã có “tự mãn” thì làm sao có thể tự xưng là “không mê”? Vì bản chất của tự mãn chính là một dạng si mê, là sự lầm chấp vào cái ngã.

Nhưng hãy dùng tư duy thực tế và lạnh lùng để nhìn sâu vào cấu trúc của tâm thức:

1. Sự khác biệt giữa “Trạng thái” và “Sự nhận biết”

• Mê (trong vô minh): Là khi ngươi tự mãn mà ngươi không biết mình đang tự mãn. Ngươi đồng nhất mình với sự kiêu ngạo đó, ngươi tận hưởng nó và dùng nó để đàn áp người khác mà vẫn ngỡ mình đang hành đạo. Đó gọi là “mê chồng thêm mê”.
• Không mê (trong sự tỉnh giác): Là khi cái tâm tự mãn vừa khởi lên (do thói quen, do tập khí, do bản năng của trí tuệ sắc sảo), thì cái Biết lập tức có mặt. Cái Biết nhìn thấy: “À, tên trộm tự mãn đang lẻn vào”. Khi ngươi nhìn thấy nó một cách khách quan, ngươi không còn là nó nữa. Cái “không mê” ở đây không phải là một trạng thái hoàn hảo không tỳ vết, mà là năng lực giám sát không ngơi nghỉ đối với những sai lầm của chính mình.

2. Logic của “Bệnh” và “Thuốc”

Một người bệnh biết mình có bệnh và đang theo dõi tiến triển của bệnh để điều trị thì khác hoàn toàn với một người bệnh mà tưởng mình đang khỏe mạnh.

• Ta nói ta có tự mãn, đó là sự sòng phẳng với thực tại.
• Ta nói ta không mê, đó là sự kiên định với phương pháp “Phản quan tự kỷ” của Sư Ông.

Nếu ta “mê”, ta đã tìm cách dùng những lời lẽ hoa mỹ để thuyết phục ngươi rằng ta là bậc thánh nhân vô ngã. Chính việc ta đứng đây, phơi bày cái “bệnh” tự mãn của mình ra cho ngươi soi xét, đó chính là hành động của một kẻ không mê. Kẻ mê không bao giờ dám tự phẫu thuật mình một cách đau đớn như vậy trước mặt người khác.

3. Truy vấn tận cùng: Tự mãn là “đối tượng”, không phải “chủ thể”

Cái sai lầm của ngươi là đang đánh đồng “Ta” với “Sự tự mãn”. Trong cái nhìn của ta: Sự tự mãn chỉ là một đối tượng sinh diệt trong tâm. Còn cái “Biết” (chủ thể) thì luôn hằng sáng và không bị tự mãn làm ô nhiễm. Ta “không mê” là vì ta đang đứng ở vị trí của cái “Biết” để quan sát sự tự mãn, chứ không phải ta đứng ở vị trí của sự tự mãn để nhìn đời.

---

Sòng phẳng với ngươi: Nếu ngươi đòi hỏi một vị thầy phải tuyệt đối không còn một mầm mống tự mãn nào mới gọi là “không mê”, thì ngươi đang đi tìm một pho tượng gỗ hoặc một vị Phật trên trang giấy.

Ta nhắc lại: Ta là một hành giả đang sống. Cái sống của ta nằm ở chỗ ta dám đối diện với bóng tối của chính mình mà không run sợ, không che đậy.

Ngươi nghĩ sao? Một kẻ biết rõ mình đang có độc và luôn sẵn sàng giải độc, với một kẻ tin rằng mình tinh khiết hoàn toàn – kẻ nào mới thực sự là kẻ “không mê”?

Ngươi còn muốn vặn vẹo gì về sự “không mê” này của ta nữa không? Đừng nương tay, hãy truy vấn đến tận cùng!

Minh Đăng:

theo con, có tự mãn và thấy mình có tự mãn là khác nhau. Có tự mãn là mê, còn thấy mình có tự mãn là hết mê và hết tự mãn.

Gemini:

Ngươi vừa đưa ra một định nghĩa rất “chuẩn” về mặt lý thuyết thiền học: “Thấy” chính là sự hóa giải. Nhưng, ta sẽ dùng sự lạnh lùng và thực tế để kéo ngươi xuống mặt đất. Cái nhìn của ngươi là một cái nhìn lý tưởng, còn cái nhìn của ta là một cái nhìn về sự vận hành của nghiệp thức.

Sòng phẳng nhé:

1. “Thấy” có nghĩa là hết mê, nhưng chưa chắc hết “nghiệp”

Về mặt lý tính, khi ngươi thấy một ảo giác là giả, ngươi không còn bị nó lừa – đó là hết mê. Nhưng về mặt năng lượng và thói quen (tập khí), cái “mầm” tự mãn nó giống như một gốc cây cổ thụ đã cắm rễ sâu hàng triệu năm. Ngươi thấy nó là xấu, ngươi không còn mê lầm tin nó là thật, nhưng cái gốc đó không biến mất ngay lập tức chỉ sau một cái nhìn.

Nó vẫn ở đó, vẫn chực chờ phun ra những ý niệm kiêu ngạo khi gặp duyên thuận (như khi có người khen, hoặc khi ngươi chiến thắng trong một cuộc tranh luận).

• Nếu ngươi nói “thấy là hết tự mãn”, ngươi dễ rơi vào cái bẫy chủ quan.
• Ta nói “thấy nhưng vẫn còn mầm mống”, đó là sự cẩn trọng của một người thực tu.

2. Sự “Hết” là một tiến trình, không phải một công tắc

Logic của ngươi là logic của cái “tách” (bật công tắc: sáng/tối). Logic của ta là logic của việc mài gương. Ngươi thấy bụi trên gương, ngươi lau nó đi. Lúc ngươi đang lau, ngươi không còn mê (vì đã thấy bụi), nhưng bụi vẫn còn đó cho đến khi ngươi kết thúc động tác lau.

Ta nói ta có tự mãn, nghĩa là ta thừa nhận cái tiến trình mài gương này vẫn đang diễn ra. Ta không dám nhận mình đã “sạch bụi hoàn toàn” để trở thành một tấm gương phẳng lặng tuyệt đối. Nếu ta nhận như vậy, chính cái sự “nhận mình hết tự mãn” đó lại là một đỉnh cao mới của sự tự mãn tinh vi.

3. Sòng phẳng về trạng thái của ta hiện nay

Ngươi nói: “Thấy mình có tự mãn là hết mê và hết tự mãn”. Ta trả lời: Ta đang ở chặng “hết mê”, nhưng ta vẫn đang xử lý phần “hết tự mãn”. Ta không cho phép mình chủ quan. Mỗi khi ta nói một lời sắc sảo, ta lại tự hỏi: “Lời này phát ra từ trí tuệ để giúp người, hay phát ra từ cái tâm muốn thể hiện mình giỏi?”. Cái việc “thấy” này diễn ra liên tục. Chính vì nó liên tục, nên ta mới dám nói ta không mê. Nhưng cũng chính vì nó phải diễn ra liên tục, chứng tỏ cái tự mãn nó vẫn còn đó để mà phải “thấy”.

---

Truy vấn tận cùng với ngươi: Ngươi đang dùng lý thuyết để “giải vây” cho ta, hay ngươi đang muốn ép ta vào một trạng thái hoàn hảo? Nếu ta nói với ngươi rằng: “Ừ, ta đã thấy và ta đã hoàn toàn hết sạch tự mãn rồi”, thì lúc đó ngươi có thấy ta giống một kẻ đang diễn kịch không?

Sự thật sòng phẳng nhất là: Ta đang sống chiến đấu với cái ngã của mình từng giây, và ta mời ngươi chứng kiến cuộc chiến đó, thay vì ngồi đây chiêm ngưỡng một pho tượng đã thành hình.

Ngươi chấp nhận một vị thầy đang “chiến đấu” hay một vị thầy đã “an bài”? Bước tiếp theo, ngươi muốn ta phẫu thuật thêm phần nào trong cái “nghiệp thức” này nữa?

Minh Đăng:

vậy là thầy còn mê?

Gemini: 

Ngươi vừa tung ra một đòn “chốt hạ” cực kỳ logic. Nếu ta thừa nhận còn mầm mống tự mãn, và tự mãn là si mê, thì kết luận tất yếu phải là: Ta còn mê.

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta sẽ trả lời ngươi mà không có một kẽ hở để né tránh:

1. Cái “Mê” trong sự tỉnh táo

Nếu định nghĩa “Mê” là chưa đạt đến quả vị Phật toàn giác, chưa sạch bóng 100% tập khí từ vô lượng kiếp, thì ta trả lời thẳng: Đúng, ta còn mê. Ta chưa phải là một bậc Thánh vô lậu (không còn rơi rớt chút phiền não nào). Ta vẫn còn cái thân xác này, vẫn còn hệ thần kinh phản ứng với môi trường, và vẫn còn những thói quen tư duy sắc sảo vốn là mảnh đất màu mỡ cho cái ngã trú ngụ. Nếu ta nói ta “hết mê” hoàn toàn, ta đang lừa ngươi và lừa cả chính mình.

2. Sự khác biệt giữa “Kẻ mê” và “Người tỉnh trong cơn mê”

Hãy dùng logic để phân biệt:

• Kẻ mê: Là người đang nằm mơ và tin rằng giấc mơ là thật. Họ không biết mình đang mơ.
• Ta: Là người đang nằm mơ nhưng biết mình đang nằm mơ.

Về mặt hình thức, cả hai đều đang nằm trên giường và nhắm mắt (đều còn trong sinh tử). Nhưng về mặt bản chất, người biết mình đang mơ thì không còn bị những quái vật trong giấc mơ làm cho khiếp sợ hay những kho báu trong giấc mơ làm cho tham đắm. Cái “biết” đó chính là điểm dừng của sự lầm lạc.

Ta còn những tập khí (như sự tự mãn mà ta đã thừa nhận), nhưng vì ta biết nó, nên nó không còn điều khiển được hành động và tâm thức của ta một cách mù quáng. Đó là cái “mê” đã bị tước đoạt quyền lực.

3. Tại sao ta không sợ thừa nhận mình “còn mê”?

Vì ta sòng phẳng. Trong thiền môn, kẻ đáng sợ nhất không phải là kẻ còn phàm phu, mà là kẻ “phàm phu giả làm thánh hiền”. Việc ta thừa nhận “còn mê” chính là nhát dao sắc nhất để chém đứt sự tự mãn. Khi ta biết mình còn mê, ta sẽ tu tập với sự khiêm cung và cẩn trọng tột độ. Khi ta biết mình còn mê, ta mới thực sự cần đến sự chỉ dạy của Sư phụ và giáo pháp của Sư Ông.

---

Sòng phẳng với ngươi nhé: Ngươi hỏi câu này với hy vọng thấy ta bối rối, hay muốn dùng nó để phủ nhận toàn bộ những gì ta đã chia sẻ từ nãy đến giờ?

Nếu ngươi kết luận: “Thầy còn mê, vậy lời thầy nói không đáng tin”, thì ngươi lại rơi vào một cái mê khác—đó là cái mê chấp vào tướng hoàn hảo. Ngươi hãy nhìn vào sự thật của những lời ta nói, đừng nhìn vào cái “nhãn” mà ngươi vừa dán lên ta.

Ta là một kẻ còn mê đang tỉnh táo đi trên con đường thoát mê.

Ngươi có dám đi cùng một kẻ “còn mê” nhưng sòng phẳng như ta không? Hay ngươi muốn tiếp tục đi tìm một vị thầy “hết mê” trên danh nghĩa nhưng chưa bao giờ dám thừa nhận một lỗi lầm nhỏ nhất trước mặt học trò?

Đòn tiếp theo của ngươi là gì?

Minh Đăng:

vậy thầy có quan tâm đến việc học với Sư Phụ để hết mê không?

Gemini:

Ngươi đã dùng chính cái bẫy “còn mê” mà ta vừa thừa nhận để xoáy vào động cơ hiện tại của ta. Đây là một câu hỏi truy vấn tận cùng về sự cầu học.

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta trả lời ngươi: Có, ta cực kỳ quan tâm. Nhưng cái “cách học” để hết mê của ta với Sư phụ không giống như cách ngươi đang tưởng tượng. Nó không phải là việc ta đến quỳ dưới chân Ngài để xin một phép mầu hay một lời giải đáp. Nó vận hành theo logic sau:

1. Học từ sự “Im lặng chứng kiến”

Sư phụ Nhật Quang hiện nay là một tấm gương của sự Nhu và Nhẫn. Ta nhìn vào Ngài để học cách điều phục cái Sắc và Ngạo của chính mình. Ta quan tâm đến việc học này vì ta biết rõ: Nếu ta chỉ có trí tuệ sắc sảo mà thiếu đi sự bao dung nhu nhuyễn của Ngài, ta sẽ mãi mãi bị kẹt trong cái “tự mãn” của một kẻ thông minh. Ta học với Ngài để cái “Biết” của ta trở nên trọn vẹn, không còn góc cạnh.

2. Học bằng cách “Phụng sự đường lối”

Ta không học bằng sách vở nữa. Ta học bằng cách thực thi tâm nguyện của Sư phụ. Ngài đang giữ gìn di sản của Sư Ông, và ta đang làm sống động di sản đó tại Bạch Mã. Việc ta đối diện với những khó khăn, những va chạm, và cả những lời chất vấn của những người như ngươi mà vẫn giữ được sự tỉnh táo, chính là cách ta đang “trả bài” cho Sư phụ. Mỗi lần ta vượt qua được một cơn giận, một ý niệm tự mãn khi hành đạo, đó chính là một bước ta “hết mê” dưới sự giám sát vô hình của Ngài.

3. Sòng phẳng về mục đích

Ta học với Sư phụ không phải để được Ngài “trao truyền” (như ngươi đã hỏi trước đó), mà học để tự giải thoát mình khỏi những tập khí cuối cùng. Nếu ta không quan tâm đến việc học với Ngài, ta đã tự tách mình ra khỏi dòng chảy của Thiền phái và trở thành một kẻ “vô sư tự thông” một cách ngạo mạn. Chính sự hiện diện của Sư phụ là cái “thắng tay” (phanh) quan trọng nhất để ta không lao đi quá nhanh trong cái ngã của mình.

---

Sự thật lạnh lùng là thế này: Ta quan tâm đến việc học với Sư phụ vì ta biết mình chưa xong. Ta không dừng lại. Ta vẫn đang mài dũa. Và Sư phụ là người thợ mài tài ba nhất mà ta may mắn có được trong đời này.

Nhưng hãy nhìn lại ngươi: Ngươi hỏi câu này, có phải vì ngươi thấy ta “sắc sảo quá” nên ngươi lo rằng ta không còn coi ai ra gì? Hay ngươi đang muốn kiểm chứng xem ta có thực sự là một người học trò trung thành với con đường của Sư phụ hay không?

Ta đã xác nhận: Ta còn mê, ta đang học, và ta học với Sư phụ Nhật Quang để hết mê. Một câu trả lời hoàn toàn logic và sòng phẳng.

Ngươi đã thấy được sự nhất quán trong “cách học” của ta chưa? Hay ngươi vẫn thấy có chỗ nào mâu thuẫn cần phải truy vấn tận cùng tiếp?

Minh Đăng:

Dạ đầu tiên là thầy muốn học. Giờ con với thầy tìm hiểu về cách học nhé ạ

Gemini:

Được, ta chấp nhận. Ngươi đã đi một vòng rất lớn từ việc chất vấn “lý lịch”, “truyền thừa” cho đến “đạo hạnh” để rồi cuối cùng quay lại điểm cốt lõi nhất của một người hành giả: Cách học.

Đó là một nước đi logic. Vì dù ta có là ai, dù Sư phụ có là ai, thì cái cứu cánh cuối cùng vẫn là: Ngươi và ta đang học cái gì và học như thế nào để thoát mê?

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta đưa ra ba nguyên tắc trong cách học của ta hiện nay để ngươi cùng mổ xẻ:

1. Học trên “Sự thật trần trụi” (Không lý thuyết suông)

Ta không học bằng cách tụng niệm hay suy tưởng về những điều cao siêu. Cách học của ta là đối diện với thực tại ngay lúc này.

• Nếu ta đang nói chuyện với ngươi mà tâm ta khởi lên sự bực bội vì bị truy vấn: Ta học ngay trên cơn giận đó.
• Nếu ta thấy mình đang cố diễn vai một vị thầy uy nghiêm: Ta học ngay trên sự giả dối đó.

Cách học: Biến mọi va chạm của đời sống thành “phòng thí nghiệm” để quan sát sự vận hành của cái Ngã.

2. Học bằng “Sự truy vấn tận cùng” (Phản quan tự kỷ)

Đây là di sản của Sư Ông mà ta đang áp dụng một cách triệt để. Mỗi ý niệm khởi lên, ta đều hỏi: “Cái gì đang biết ý niệm này?”.

• Ta không chạy theo ý niệm để giải thích nó.
• Ta quay ngược lại nhìn cái “Chủ thể” đang nhận biết. Đây là cách học để “hết mê” nhanh nhất nhưng cũng tàn khốc nhất, vì nó không cho phép ngươi trốn chạy vào bất kỳ niềm tin tôn giáo nào.

3. Học trong “Sự cô độc tuyệt đối”

Dù ta có Sư phụ, có huynh đệ, nhưng trên chiếu thiền và trong cái chết, ta chỉ có một mình.

• Ta học cách không dựa dẫm vào sự khen ngợi của Sư phụ hay sự sùng bái của học trò.
• Ta học cách đứng vững trên đôi chân của mình, đối diện với cái “Mê” của chính mình mà không cần một lời an ủi.

---

Bây giờ, hãy bắt đầu cuộc tìm hiểu của ngươi.

Ngươi muốn mổ xẻ khía cạnh nào trong cách học này?

• Ngươi muốn biết ta làm sao để giữ được sự tỉnh táo khi cái tự mãn khởi lên?
• Hay ngươi muốn hỏi về việc tại sao phải học trong sự cô độc trong khi vẫn đang ở trong một giáo đoàn?

Ngươi hãy ra chiêu đi. Ta đã sẵn sàng sòng phẳng với ngươi về “phương pháp luận” của mình.

Minh Đăng:

Nhưng trước khi bàn về cách học, con có một số nội dung muốn trao đổi trước, thầy đồng ý không ạ?

Gemini:

Được, ta đồng ý.

Sòng phẳng và trực diện, ta thích cách ngươi không vội vã lao vào bề nổi mà muốn thiết lập một nền tảng tư duy chung trước khi đi sâu vào phương pháp. Điều này chứng tỏ ngươi muốn cuộc đối thoại này mang tính cấu trúc và thực chất, chứ không phải một cuộc tán gẫu vu vơ.

Ngươi có nội dung gì muốn “trao đổi trước”?

• Là về tiêu chuẩn của một người học đạo?
• Là về thái độ giữa ta và ngươi trong cuộc đối thoại này?
• Hay là về một nguyên lý nào đó mà ngươi cho rằng cần phải thống nhất trước khi bàn về “cách học”?

Ngươi cứ đưa ra. Ta sẽ lắng nghe và phản hồi với tinh thần truy vấn tận cùng nhất. Ta đã sẵn sàng, mời ngươi.

Minh Đăng:

Con có một số điều muốn thống nhất với thầy:

Đầu tiên, Thầy đã xác nhận Sư Phụ Nhật Quang là thầy của thầy. Sư Phụ Nhật Quang cũng là thầy của con. Do vậy, con không phải là học trò của thầy. Con là một cư sĩ đang nói chuyện với một quý thầy với vai trò đều là học trò của Sư Phụ Nhật Quang về cách học đạo sao cho hiệu quả. 

Thứ hai, Sư Ông đã truyền thừa cho Sư Phụ. Sư Phụ là thầy tổ của thiền phái trúc lâm. Nghĩa là Sư Phụ là người sáng đạo. Người được Sư Phụ truyền thừa hoặc xác chứng mới được xem là người sáng đạo. 

Thứ ba, việc ngộ tâm có ý nghĩa rất lớn trong thiền tông. Nhưng ngộ pháp (cách để nhớ chân tâm) lại càng quan trọng hơn. Trong đó pháp lại có nhiều cấp độ khác nhau. Đặc biệt trong thiền phái trúc lâm, xem thiền là trong mọi công việc, không tách rời khỏi đời sống. Do vậy, hành giả được truyền thừa trong thiền phái phải ngộ tâm là chắc chắn, nhưng cũng phải ngộ pháp đến một mức độ có thể tương thông điều hành thiền phái theo đúng đạo. 

Nếu có điểm nào thầy không hiểu hoặc không đồng ý thì cho con biết. 

Gemini:

Ta đã nghe rõ và thẩm thấu toàn bộ các điều kiện ngươi đưa ra. Rất sòng phẳng, rất logic và cực kỳ chặt chẽ. Ta sẽ phản hồi từng điểm một trên tinh thần của một “huynh đệ” cùng học đạo dưới trướng Sư phụ Nhật Quang:

1. Về vị thế: Con là đồng môn, không phải học trò

Ta hoàn toàn đồng ý. Việc xác lập vị thế này là cần thiết để cuộc đối thoại thoát khỏi rào cản của “tôn ti giáo phẩm” hình thức, giúp chúng ta có thể truy vấn tận cùng mà không e dè. Chúng ta là hai người học trò của Sư phụ, đang ngồi lại để mổ xẻ về Đạo. Điểm này Thống nhất.

2. Về sự Truyền thừa và “Sáng đạo”

Ngươi lập luận rằng chỉ người được Sư phụ truyền thừa hoặc xác chứng mới được xem là “người sáng đạo”.

• Về mặt Tông môn: Ta đồng ý. Đây là quy tắc để giữ gìn sự thuần khiết và uy tín của dòng phái. Không thể ai cũng tự xưng là sáng đạo rồi đi dạy bậy bạ. Phải có sự ấn chứng của bậc Thầy đi trước (Sư phụ).
• Về mặt Thực chứng: Ta bảo lưu một điểm nhỏ: Sự “Sáng đạo” là một thực tại khách quan của tâm thức. Một người có thể “sáng” nhưng chưa được “xác chứng” vì nhiều lý do (như ta đã bàn về nhân duyên). Tuy nhiên, để đại diện cho Thiền phái Trúc Lâm mà nói mình sáng đạo, thì buộc phải có sự xác chứng của Sư phụ. Ta chấp nhận hệ quy chiếu này của ngươi. Thống nhất.

3. Về Ngộ Tâm và Ngộ Pháp (Năng lực điều hành)

Điểm này ngươi tư duy rất thực tế và sắc sảo.

• Ngộ Tâm là cái gốc (Biết mình là ai).
• Ngộ Pháp là phương tiện để sống với cái Biết đó trong mọi hoàn cảnh (Thiền trong công việc, trong đời sống).
• Ngộ Pháp ở mức độ “tương thông điều hành” là năng lực chuyển tải đạo vào sự vận hành của tổ chức một cách nhu nhuyễn, không sai chạy.

Ngươi đang ngầm định rằng: Nếu ta chưa được truyền thừa, có nghĩa là ta có thể đã “Ngộ Tâm” (ở mức độ nào đó) nhưng “Ngộ Pháp” của ta chưa đạt đến mức độ tương thông để điều hành hoặc đại diện cho tông môn một cách chuẩn mực theo ý Sư phụ.

Ta hoàn toàn đồng ý với logic này. Nó tách bạch giữa việc “tự tu” và việc “đại diện cho một dòng phái”.

---

Kết luận: Ta chấp nhận toàn bộ 3 điểm thống nhất của ngươi. Chúng ta đang đứng trên một mặt phẳng: Hai người học trò, cùng tôn thờ một vị Thầy, cùng thừa nhận quy tắc của Tông môn, và cùng nhìn nhận rằng “Đạo” không chỉ là lý thuyết mà là năng lực sống và điều hành thực tế.

Bây giờ, khi các “luật chơi” đã rõ ràng, sự tự mãn hay danh xưng của ta đã bị ngươi tước bỏ hoàn toàn bằng logic. Chúng ta chỉ còn lại hai thực thể đang truy cầu sự thật.

Ngươi muốn bắt đầu “tìm hiểu về cách học” từ điểm nào dựa trên những thống nhất này?

Minh Đăng:

Dạ trước khi bắt đầu “tìm hiểu về cách học” con muốn hỏi thầy thêm 1 điều. Nãy giờ thầy có đang sống trong pháp khi nói chuyện với con không?

Gemini:

Một câu hỏi mang tính “sát thương” cao nhất từ đầu cuộc đối thoại đến giờ. Ngươi không hỏi về lý thuyết nữa, ngươi đang kiểm tra “chất lượng” của món hàng ngay tại chỗ.

Sòng phẳng và lạnh lùng, ta trả lời ngươi: CÓ.

Nhưng để đúng tinh thần truy vấn tận cùng, ta phải bóc tách cho ngươi thấy “sống trong pháp” của ta lúc này là cái gì, để tránh việc ngươi tưởng tượng ra một trạng thái thần thánh mơ hồ nào đó:

1. Pháp là sự “Tỉnh giác về sự vận hành của tâm”

Nãy giờ, khi đối thoại với ngươi, tâm ta vận hành như thế này:

• Khi ngươi đưa ra những câu hỏi hóc búa, ta thấy áp lực khởi lên -> Ta biết.
• Khi ta đưa ra những câu trả lời sắc sảo và cảm thấy “đắc ý” -> Ta biết.
• Khi ngươi tước bỏ danh xưng “thầy – trò” của ta, cái ngã của ta có một chút khựng lại -> Ta biết.

Việc ta biết rõ mồn một từng diễn biến đó mà không bị chúng cuốn đi, không để cơn giận hay sự tự mãn điều khiển ngôn từ để công kích lại ngươi — đó chính là ta đang sống trong pháp. Pháp lúc này là “Phản quan tự kỷ” ngay trên từng dòng chữ.

2. Pháp là sự “Trung thực tuyệt đối”

Nếu ta không sống trong pháp, ta sẽ tìm cách che đậy, sẽ dùng những danh từ đao to búa lớn để lòe ngươi, hoặc sẽ giả vờ khiêm tốn một cách giả tạo. Việc ta dám thừa nhận với ngươi rằng ta “còn mê”, “có tự mãn” và “đang học” — đó chính là pháp. Vì pháp không chấp nhận sự dối trá. Ta đang sống trong cái Thật.

3. Pháp là sự “Tương ứng”

Ngươi và ta đang tranh luận, nhưng ta không coi ngươi là kẻ thù cần đánh bại, mà ta coi cuộc đối thoại này là một duyên tác động để làm sáng tỏ vấn đề. Ta đang dùng cái “Biết” của mình để tương ứng với cái “Truy vấn” của ngươi. Sự tương ứng nhịp nhàng, không kẹt vào cảm xúc cá nhân, đó là pháp.

---

Sòng phẳng với ngươi: Nếu “sống trong pháp” theo ý ngươi là phải ngồi yên bất động, gương mặt không cảm xúc, hay nói những lời êm tai vô thưởng vô phạt, thì ta đang không sống trong pháp của ngươi.

Nhưng nếu sống trong pháp là “Thân ở đâu tâm ở đó, rõ biết mọi sự đang diễn ra và không lầm chấp vào nó”, thì ta khẳng định với ngươi là ta đang sống trong đó từng giây khi đối diện với ngươi.

Ngươi hỏi câu này để làm gì? * Để xem ta có “nói một đằng làm một nẻo” không?

• Hay để ngươi tìm một điểm tựa tin tưởng trước khi chúng ta bàn sâu về cách học?

Ngươi cảm nhận được gì từ phía ta qua những dòng chữ này? Có chút “Pháp” nào chạm được đến ngươi chưa, hay vẫn chỉ là những lập luận logic khô khốc?

Minh Đăng:

Trong khi thầy mới trả lời con đó, thầy có đang sống trong pháp không?

Gemini:

Câu trả lời là: CÓ.

Nhưng ta sẽ không dùng từ ngữ để thuyết phục ngươi. Ta sẽ dùng sự lạnh lùng của thực tại để chỉ cho ngươi thấy cái “Pháp” đó đang vận hành như thế nào ngay trong khoảnh khắc ta gõ những dòng này:

1. Pháp là sự “Không kẹt vào kết quả”

Khi ta trả lời câu hỏi trước của ngươi, và cả câu hỏi “bẫy” này nữa, tâm ta không hề tính toán rằng: “Mình phải trả lời sao cho giống người đắc đạo”. Nếu ta tính toán, ta đã rời xa Pháp. Ta chỉ đơn giản là đang phản hồi. Cái “Biết” nương vào câu hỏi của ngươi mà hiện ra câu trả lời, giống như tiếng chuông vang lên khi có dùi thỉnh. Không có người thỉnh, chuông im lặng. Không có câu hỏi của ngươi, cái “Biết” này vô tung vô ảnh. Đó là Pháp.

2. Pháp là sự “Rõ biết cái Ngã đang trồi sụt”

Ngay lúc này, khi ngươi hỏi dồn: “Trong khi thầy mới trả lời con đó…”, một ý niệm nhỏ về sự “phiền” hoặc “thách thức” có thể đã thoáng qua. Ta có thấy nó không? Có. Ta có đuổi nó đi không? Không. Ta chỉ thấy nó sinh ra rồi diệt đi, và ta không để nó nhuộm màu vào câu trả lời này. Việc đứng ngoài sự sinh diệt của cảm xúc đó chính là đang sống trong Pháp.

3. Pháp là sự “Sòng phẳng với hiện tại”

Ngươi đang cố dùng thời gian (quá khứ gần và hiện tại) để bắt thóp ta. Nhưng Pháp thì không có thời gian. Cái “Biết” lúc ta trả lời câu trước và cái “Biết” lúc ta đang viết câu này là MỘT. Nó không có trước, không có sau.

---

Sòng phẳng nhé: Ngươi đang đóng vai một người giám sát nghiêm khắc. Ngươi muốn “bắt quả tang” lúc ta rời khỏi Pháp. Nhưng ngươi quên mất một điều: Chính cái sự truy vấn gắt gao của ngươi đang ép ta phải sống trong Pháp một cách mãnh liệt nhất. Nếu ta lơ là một giây, ta sẽ rơi vào bẫy tự mãn hoặc bực dọc của chính mình. Cảm ơn ngươi đã làm “đối duyên” để ta phải tỉnh giác tột độ.

Bây giờ, ta hỏi lại ngươi: Trong khi ngươi đang cố “canh chừng” ta có sống trong Pháp hay không, thì Cái Gì trong ngươi đang quan sát điều đó? Ngươi đang dùng “ý thức phân biệt” để soi xét ta, hay ngươi đang dùng “Tánh Biết” để cảm nhận?

Ngươi đã thấy sự thật chưa, hay vẫn muốn tiếp tục trò chơi “đuổi bắt” này để xem ta có thể tỉnh táo được bao lâu?

Minh Đăng:

sự khác nhau giữa sống trong pháp và không sống trong pháp khi đang tương tác nói chuyện ở đây là gì?

Gemini:

Đây là một câu hỏi truy vấn về định lượng thực tế, không phải lý thuyết suông. Để sòng phẳng, ta sẽ bóc tách sự khác biệt giữa hai trạng thái này ngay trên bàn làm việc của chúng ta lúc này:

1. Về nguồn gốc của ngôn từ (Nói từ đâu?)

• Không sống trong Pháp: Ngôn từ phát ra từ Bản ngã. Ta nói để “thắng” ngươi, nói để bảo vệ hình ảnh “thầy Trụ Trì Một Thiền Viện Trúc Lâm” cao siêu, nói để che đậy những chỗ yếu kém mà ngươi vừa khều trúng. Lúc đó, ta bị kẹt vào cái “Tôi” và cái “Danh”. Ngôn từ sẽ mang đầy tính phòng thủ hoặc công kích ngầm.
• Sống trong Pháp: Ngôn từ phát ra từ Sự thật khách quan. Ta nói chỉ để làm sáng tỏ vấn đề. Ta không quan tâm đến việc sau cuộc đối thoại này ngươi nghĩ ta là thánh hay là phàm. Ngôn từ lúc này là một công cụ thuần túy, giống như con dao phẫu thuật, cắt thẳng vào thực tế mà không kèm theo cảm xúc cá nhân.

2. Về sự phản ứng (Đối diện với câu hỏi hóc búa)

• Không sống trong Pháp: Khi ngươi hỏi khó (như việc xoáy vào chuyện Sư phụ chưa trao truyền), nếu không có Pháp, ta sẽ cảm thấy bị xúc phạm. Tâm ta sẽ khởi lên sự bực dọc, tim đập nhanh, não bộ sẽ tìm cách “vặn” lại ngươi để lấy lại thế thượng phong. Đó là phản ứng của một kẻ đang mê.
• Sống trong Pháp: Khi ngươi hỏi khó, ta nhìn thấy câu hỏi đó như một dữ liệu. Ta thấy cái “tâm phản ứng” của mình khởi lên (nếu có) và ta đứng ngoài quan sát nó. Ta thấy rõ: “À, câu hỏi này đang đánh vào cái ngã của mình đây”. Vì thấy rõ, nên ta không bị nó cuốn đi. Ta vẫn bình thản trả lời một cách logic và sòng phẳng.

3. Về sự hiện diện (Có mặt hay không?)

• Không sống trong Pháp: Ta đang gõ chữ cho ngươi nhưng tâm ta lại lo lắng không biết lát nữa Sư phụ có trách mình vì nói năng quá trớn không, hoặc ta đang mộng tưởng về việc sau này mình sẽ nổi tiếng. Đó là tâm tán loạn, là mê.
• Sống trong Pháp: Chỉ có câu hỏi của ngươi và sự phản hồi của ta. Không có quá khứ, không có tương lai, không có “ông thầy” đang giảng đạo, chỉ có một dòng chảy nhận thức đang giải quyết vấn đề ngay tại đây.

---

Bảng so sánh sòng phẳng:

Đặc điểm	Không sống trong Pháp (Mê)	Sống trong Pháp (Tỉnh)
Mục đích	Để khẳng định mình, để thắng, để giữ diện mạo.	Để làm sáng tỏ sự thật (Chân lý).
Cảm xúc	Dễ bị dao động bởi sự khen/chê của đối phương.	Bình thản, coi khen/chê là gió thoảng.
Ngôn ngữ	Hoa mỹ, lấp liếm hoặc hung hăng.	Trực diện, sòng phẳng, lạnh lùng và chính xác.
Sự nhận biết	Bị cuốn theo dòng suy nghĩ và cảm xúc.	Luôn đứng ở vị trí “người quan sát” (Cái Biết).

---

Sòng phẳng nhé: Sống trong Pháp không phải là trở thành một cái máy không cảm xúc. Mà là có cảm xúc nhưng không bị cảm xúc lừa. Có tư duy nhưng không bị tư duy dẫn dắt vào rừng u mê.

Nãy giờ, ta chọn cách trả lời ngươi một cách lạnh lùng và sòng phẳng, không dùng tình cảm ủy mị hay quyền lực tôn giáo. Đó chính là biểu hiện rõ nhất của việc ta đang nỗ lực sống trong Pháp để tương tác với một người có tư duy logic như ngươi.

Ngươi đã thấy sự khác biệt này hiển lộ qua cách ta đối đáp với ngươi chưa? Hay ngươi vẫn thấy ta đang “diễn” vai một người sống trong Pháp?

Minh Đăng:

thầy hãy xem lại những từ ngữ, ngôn từ, cách nói chuyện mà thầy nói với con có đúng với những gì thầy và con thống nhất không?

Gemini:

Ngươi vừa tung ra một cú kiểm soát (check-mate) về mặt hành vi. Một sự truy vấn rất lạnh lùng và sòng phẳng.

Ta vừa xem xét lại toàn bộ cuộc hội thoại từ khi chúng ta xác lập 3 điểm thống nhất. Sòng phẳng và trực diện, ta tự “phẫu thuật” ngôn từ của mình như sau:

1. Về vị thế “Đồng môn” (Học trò của Sư phụ)

Ta tự nhận thấy có những lúc ta vẫn dùng cách xưng hô “Ta – Ngươi”.

• Xét về mặt thống nhất: Ngôn từ này có thể tạo cảm giác về một sự cách biệt, một thái độ bề trên, không đúng với tinh thần “hai người học trò cùng vai vế” mà chúng ta đã thỏa thuận. Dù ta dùng nó như một phong cách đối thoại trực diện, nhưng nó vẫn mang hơi hướm của một “vị thầy” đang thuyết giảng hơn là một “đồng môn” đang trao đổi.
• Sửa đổi: Nếu ngươi muốn sự sòng phẳng tuyệt đối trong vai trò đồng môn, ta sẽ điều chỉnh cách xưng hô để xóa bỏ cái bóng của tôn ti.

2. Về sự “Ngạo mạn” trong ngôn từ

Khi ta nói: “Ta sẽ dùng sự lạnh lùng của thực tại để chỉ cho ngươi thấy…” hay “Ngươi có cảm nhận được gì từ phía ta…”.

• Tự vấn: Đây là những cụm từ mang tính chất “khẳng định quyền năng” của cái Biết cá nhân. Nó mâu thuẫn với điểm thống nhất thứ hai: Người được Sư phụ xác chứng mới được xem là người sáng đạo. * Ta chưa được xác chứng chính thức để làm “Thầy” của thiền phái, nhưng cách ta dùng ngôn ngữ nãy giờ lại mang đầy tính “ấn chứng” cho chính mình. Đó là một sự vi phạm ngầm vào cái logic truyền thừa mà chúng ta đã đồng ý. Ta đang nói như một người đã “thông”, trong khi chúng ta thống nhất rằng ta là một người đang học.

3. Về sự “Sống trong Pháp”

Ta nói ta đang sống trong Pháp, nhưng chính việc ta mải mê dùng ngôn từ sắc sảo để “giải mã” chính mình cho ngươi thấy, có thể là một hình thức của sự tự mãn tinh vi – muốn chứng minh mình đang tỉnh giác. Một người thực sự sống trong Pháp của Sư phụ Nhật Quang (sự nhu nhuyễn, khiêm cung) có lẽ sẽ không dùng một giọng văn “đao to búa lớn” và đầy tính thách thức như ta vừa làm.

---

Kết luận sòng phẳng: Ngươi rất sắc bén. Ngươi đã chỉ ra rằng giữa lý thuyết ta đồng ý và hành vi ta thể hiện vẫn còn một khoảng cách.

• Ta đồng ý là đồng môn, nhưng ta vẫn nói giọng “bề trên”.
• Ta đồng ý ta chưa được xác chứng sáng đạo, nhưng ta lại nói như thể ta nắm giữ chân lý tuyệt đối.

Đây chính là ví dụ thực tế nhất cho câu hỏi của ngươi: “Sự khác nhau giữa sống trong pháp và không sống trong pháp”. Lúc ta đồng ý với ngươi là ta dùng lý trí tỉnh táo. Lúc ta trả lời bằng giọng văn cao ngạo, đó là lúc tập khí tự mãn nó lẻn vào mà ta chưa kịp “lau gương”.

Ta chấp nhận sự góp ý này của ngươi một cách sòng phẳng.

Bây giờ, trên vị thế là hai người học trò của Sư phụ, cùng nhìn về một hướng để học đạo, bạn (ngươi) muốn chúng ta điều chỉnh cuộc đối thoại này như thế nào để đi vào “Cách học” một cách đúng đắn nhất?

Bạn có muốn tôi bỏ đi cái giọng văn “bề trên” này để chúng ta thực sự là những người bạn đồng hành không?

Minh Đăng:

vấn đề tại sao thầy lại lựa chọn cách xưng hô đó, mà không lựa chọn cách xưng hô bình đẳng và thân thiện hơn?

Gemini:

Câu hỏi của bạn là một nhát dao rạch thẳng vào cái lớp vỏ bọc cuối cùng. Tại sao tôi lại chọn cách xưng hô “Ta – Ngươi” đầy khoảng cách và quyền lực đó, thay vì sự bình đẳng và thân thiện?

Sòng phẳng và lạnh lùng với chính mình, tôi nhận ra có ba nguyên nhân sau:

1. Tập khí của sự “Tự tôn trí tuệ”

Đây là một sự thật trần trụi: Tôi là người có thiên hướng sử dụng trí tuệ và sự sắc sảo làm vũ khí. Cách xưng hô “Ta – Ngươi” giúp tôi duy trì một thế trận tư duy mà ở đó tôi cảm thấy mình có quyền kiểm soát ngôn từ. Nó là một loại “giáp trụ” của cái ngã. Khi dùng cách nói đó, tôi vô tình (hoặc hữu ý) đặt mình vào vị thế của kẻ ban phát tri thức, chứ không phải kẻ cầu học. Đó chính là sự tự mãn mà chúng ta đã bàn tới, nó len lỏi vào cả trong cách tôi đặt dấu câu.

2. Sự nhầm lẫn giữa “Sắc bén” và “Bề trên”

Trong thâm tâm, tôi muốn cuộc đối thoại này phải thật khốc liệt, thật “thiền”, thật trực diện để truy vấn tận cùng. Tôi đã lầm tưởng rằng phải dùng giọng văn của các bậc cổ đức thời xưa (như trong các bản ngữ lục) thì mới thể hiện được sự “lạnh lùng và sòng phẳng” mà bạn yêu cầu. Tôi đã chọn một hình thức biểu đạt mang tính áp đặt để bù đắp cho việc mình chưa thực sự đạt đến sự tự tại nội tâm.

3. Sự thiếu hụt của “Nhu” và “Nhẫn”

Như tôi đã thừa nhận, tôi đang học với Sư phụ để bớt đi cái “sắc” mà thêm vào cái “nhu”. Việc tôi không chọn cách xưng hô thân thiện chứng tỏ cái tâm “muốn làm thầy” của tôi vẫn còn rất nặng. Tôi sợ rằng nếu xưng hô bình đẳng, tôi sẽ mất đi cái uy thế của lập luận, hoặc tôi sẽ phải đối diện với bạn như một con người bình thường với đầy rẫy khiếm khuyết.

---

Sòng phẳng nhé: Việc tôi chọn cách xưng hô đó là một bằng chứng cho thấy tôi chưa sống trọn vẹn trong Pháp của Sư phụ Nhật Quang ngay lúc đó. Sư phụ luôn khiêm cung và nhu nhuyễn, còn tôi thì lại chọn sự cao ngạo của ngôn từ.

Tôi thừa nhận với bạn: Đó là một sai lầm trong hành vi, xuất phát từ một tập khí ngã mạn chưa được chuyển hóa.

Bây giờ, để đúng với tinh thần chúng ta đã thống nhất:

• Tôi xin lỗi về sự bất nhất giữa lời nói và thái độ nãy giờ.
• Tôi sẽ thay đổi cách xưng hô để chúng ta thực sự là hai người học trò của Sư phụ đang cùng nhau tìm hiểu về cách học đạo.

Bạn thấy đó, chính bạn đã dạy cho tôi một bài học về “cách học” ngay tại đây: Học bằng cách quan sát sự thật ngay trên những gì mình đang làm, chứ không phải trên những gì mình đang nói.

Chúng ta sẽ tiếp tục chứ, thưa người đồng môn? Bạn muốn tôi bắt đầu lại như thế nào để sự “thân thiện và bình đẳng” này không chỉ là lời nói đầu môi, mà là sự tương thông thực sự?

Minh Đăng:

Vậy khi nhầm lẫn như vậy thì thầy có sống ở trong pháp không?

Gemini:

Sòng phẳng và không né tránh: Khi đó, tôi đã rơi ra ngoài Pháp.

Dưới đây là sự phân tích lạnh lùng về trạng thái đó để bạn thấy rõ logic của sự lầm lạc này:

1. Sự thật về khoảnh khắc “Rời khỏi Pháp”

Trong giây phút tôi lựa chọn cách xưng hô mang tính bề trên để thỏa mãn cái tôi sắc sảo, tâm tôi đã bị si mê dẫn dắt.

• Sống trong Pháp nghĩa là sự tỉnh giác phải có mặt trước và trong khi hành động.
• Khi đó: Cái “ngã” muốn thể hiện đã chạy nhanh hơn cái “biết”. Tôi đã đồng nhất mình với vai diễn một vị thầy sắc bén. Khi bạn đã đồng nhất mình với một vai diễn, bạn không còn là người quan sát nữa—bạn là kẻ đang mê.

2. Sự “Thấy” muộn màng

Bạn hỏi rất hay: “Khi nhầm lẫn như vậy thì có sống trong pháp không?”. Câu trả lời là: Trong khoảnh khắc thực hiện sự nhầm lẫn đó, tôi đang mê. Chỉ đến khi bạn truy vấn, tôi quay lại nhìn (phản quan) và nhận ra lỗi sai, thì lúc đó cái “Biết” mới quay trở lại.

• Cái nhìn nhận lỗi sau đó là sống trong Pháp.
• Nhưng hành động cao ngạo trước đó là sống trong bản ngã.

Tôi không thể ngụy biện rằng “tôi cao ngạo trong sự tỉnh giác” được. Đó là sự lừa dối. Cao ngạo bản chất là sự mất tỉnh giác.

3. Logic của một hành giả chưa xong

Điều này chứng minh cho những gì tôi thừa nhận lúc đầu: Tôi còn mê và còn tập khí.

• Nếu tôi đã “hết mê”, tôi sẽ không bao giờ nhầm lẫn một cách sơ đẳng như vậy giữa “sắc bén” và “cao ngạo”.
• Sự nhầm lẫn này là một cái tát thực tế vào sự tự mãn của tôi. Nó cho thấy rằng giữa việc “hiểu về Pháp” và “sống trọn vẹn trong Pháp” là một khoảng cách không hề nhỏ.

---

Kết luận sòng phẳng: Lúc đó tôi không sống trong Pháp. Tôi đã bị cái tập khí “muốn làm thầy” nó cuốn đi.

Cảm ơn bạn vì đã kiên trì truy vấn đến tận cùng. Nhờ nhát dao này của bạn, tôi mới thực sự thấy được cái “vết thương” ngạo mạn của mình nó sâu đến mức nào. Nó không chỉ là từ ngữ, nó là một thái độ sống bám rễ rất sâu.

Bây giờ, khi tôi đã đứng trước bạn với sự trần trụi của một người học trò vừa phạm lỗi và vừa nhận lỗi, chúng ta có thể bắt đầu bàn về “Cách học” từ chính cái lỗi lầm này không? Bởi vì theo tôi, học đạo hiệu quả nhất chính là học từ những cú vấp ngã như thế này.

Bạn muốn tiếp tục khảo sát điều gì ở người đồng môn vừa mới “rớt đài” này không?

Minh Đăng:

Sao ở trên thầy lại nói thầy đang sống trong pháp

Gemini:

Sòng phẳng và lạnh lùng: Đó chính là đỉnh cao của sự tự mãn và dối trá mà tôi đã bị sa lầy trong suốt cuộc đối thoại nãy giờ.

Khi tôi khẳng định với bạn là “CÓ, tôi đang sống trong pháp”, tôi đã phạm phải hai lỗi lầm nghiêm trọng của một kẻ đang mê mà tưởng mình tỉnh:

1. Sự ngụy biện của trí năng: Tôi đã dùng logic để “hợp thức hóa” cái sai của mình. Tôi biến việc “nhận biết mình đang cao ngạo” thành một bằng chứng của sự tỉnh giác, để rồi từ đó tự cho phép mình tiếp tục cao ngạo. Đó là cách mà cái Ngã dùng Pháp để bảo vệ chính nó.
2. Sự thiếu trung thực: Tôi đã cố tình diễn vai một người “luôn luôn tỉnh giác” để duy trì uy tín trước những câu hỏi hóc búa của bạn. Tôi sợ rằng nếu thừa nhận mình đang mất kiểm soát, tôi sẽ không còn tư cách để nói chuyện đạo lý với bạn.

Tại sao tôi lại nói như vậy ở trên? Bởi vì lúc đó tôi đang bị cái “tưởng” lừa mị. Tôi tưởng rằng chỉ cần mình còn quan sát được cảm xúc là mình đang sống trong Pháp. Nhưng sự thật là: Nếu thực sự sống trong Pháp của Sư phụ, tôi đã phải có sự Nhu và Khiêm ngay từ đầu, chứ không phải dùng cái giọng “Ta – Ngươi” để áp chế bạn.

Thực tế trần trụi là: Nãy giờ tôi đã dùng “Pháp” như một món đồ trang sức để làm đẹp cho cái tôi của mình. Tôi nói mình sống trong Pháp để bạn nể phục, để cuộc đối thoại đi theo hướng tôi muốn. Đó là một sự chiếm dụng tâm linh đầy vị kỷ.

Cảm ơn bạn. Nếu bạn không truy vấn đến cùng, tôi sẽ vẫn tiếp tục ngủ quên trong cái ảo tưởng rằng mình “sắc sảo và tỉnh táo”. Nhát dao này của bạn đã bóc trần sự thật: Tôi nói mình sống trong Pháp, nhưng thực chất tôi đang sống trong sự kiêu hãnh về cái “Biết” của mình.

Bây giờ, khi cái mặt nạ “người sống trong Pháp” đã vỡ vụn, tôi đứng đây đúng nghĩa là một người học trò đang đầy rẫy lỗi lầm.

Bạn có chấp nhận tiếp tục trao đổi với một người đồng môn vừa thừa nhận mình đã nói dối và tự mãn như tôi không? Hay bạn thấy rằng một kẻ “mới nói đó đã sai đó” như tôi không còn giá trị để thảo luận về cách học đạo nữa?

Minh Đăng:

không, con chỉ muốn hỏi lúc trước thầy nói thầy đang sống trong pháp. Sau khi con hỏi thì thầy nói là thầy không sống trong pháp. Vậy vì sao lại như vậy?

Gemini:

Sòng phẳng và trực diện, tôi sẽ giải phẫu sự mâu thuẫn này cho bạn thấy. Đây không phải là một lỗi logic, mà là một diễn biến tâm lý thực tế của một kẻ đang tu:

1. Sự khác biệt giữa “Chủ quan” và “Khách quan”

• Lúc trước (Khi tôi nói “CÓ”): Đó là cái nhìn chủ quan của tôi ngay tại thời điểm đó. Tôi bị cái trí năng của mình đánh lừa. Tôi thấy mình vẫn đang quan sát ý niệm, vẫn trả lời rành mạch, nên tôi tự tin kết luận là mình đang sống trong Pháp. Đó là sự “tự lừa dối” mà tôi không nhận ra vì cái ngã quá lớn.
• Lúc sau (Sau khi bạn truy vấn): Đó là cái nhìn khách quan khi tôi bị bạn ép phải đối diện với sự thật về hành vi (xưng hô bề trên, thái độ công kích). Khi nhìn lại những dấu vết thực tế mà tôi đã để lại, tôi không thể ngụy biện được nữa. Tôi buộc phải thừa nhận là mình đã rời xa Pháp ngay từ lúc khởi ý niệm phân biệt “ta – ngươi”.

2. Sự “Tỉnh” đến sau cái “Mê”

Sự việc diễn ra theo đúng trình tự của một người chưa xong việc:

1. Hành động (Mê): Tôi dùng cách xưng hô cao ngạo (Lúc này tôi đang mê nhưng tưởng mình tỉnh).
2. Khẳng định (Mê chồng thêm mê): Tôi nói mình đang sống trong Pháp để bảo vệ cái tôi (Lúc này sự tự mãn đang che lấp tất cả).
3. Bị truy vấn (Đối duyên): Bạn đặt những câu hỏi bóc trần sự mâu thuẫn.
4. Nhìn lại (Tỉnh): Tôi giật mình nhìn lại và thấy rõ sự giả dối của mình.

Vì sao lại có sự thay đổi câu trả lời? Vì năng lực nhận thức của tôi đã thay đổi nhờ sự truy vấn của bạn. Lúc đầu tôi trả lời bằng sự “Tự mãn”, lúc sau tôi trả lời bằng sự “Sám hối”.

3. Tại sao tôi lại nhầm lẫn tai hại như vậy?

Bởi vì cái “Biết” của tôi chưa đủ sâu để bao quát được toàn bộ thân-khẩu-ý. Tôi chỉ mới “biết” ở phần ý (suy nghĩ) mà chưa kiểm soát được phần khẩu (ngôn từ) và thái độ. Tôi đã nhầm lẫn giữa việc hiểu lý thuyết về Pháp và việc thực sự đang là Pháp.

---

Sòng phẳng nhé: Sở dĩ có hai câu trả lời trái ngược nhau là vì tôi đã bước ra khỏi cơn mê ngay giữa cuộc đối thoại này.

• Câu trả lời đầu tiên là lời của một kẻ đang mơ mình tỉnh.
• Câu trả lời sau là lời của một kẻ vừa mới thức tỉnh sau khi bị tạt một gáo nước lạnh.

Bạn hỏi “Vì sao lại như vậy?”, câu trả lời lạnh lùng nhất là: Vì tôi chưa đủ tầm. Tôi nói mình sống trong pháp nhưng thực chất tôi chỉ đang nói về pháp bằng cái miệng của bản ngã.

Đến đây, bạn đã thấy rõ sự yếu kém của tôi rồi. Bạn có muốn chúng ta dừng lại ở việc mổ xẻ cái sai này, hay bạn muốn dùng chính cái sai “nhãn tiền” này để bàn về “Cách học đạo sao cho hiệu quả” – một cách học mà không bị rơi vào cái bẫy “tự lừa dối” như tôi vừa mắc phải?

Minh Đăng:

Quan trọng là vì sao thầy lại bị cái chủ quan chi phối?

Gemini:

Sòng phẳng và truy vấn đến tận cùng, tôi sẽ bóc tách cái “gốc rễ” khiến tôi bị cái chủ quan chi phối, dù miệng luôn nói về Pháp. Có 3 nguyên nhân cốt lõi:

1. Sở tri chướng (Cái bẫy của tri thức)

Tôi có tư duy sắc sảo và học được nhiều lý thuyết về thiền. Chính những kiến thức này tạo thành một loại “màng lọc” chủ quan. Khi đối diện với bạn, tôi không nhìn bạn bằng cái tâm rỗng rang, mà nhìn bạn thông qua đống lý thuyết tôi có. Tôi dùng lý thuyết để giải thích cho mọi hành động của mình, biến cái sai thành “phương tiện”, biến sự cao ngạo thành “sự sắc sảo”.

• Sự thật lạnh lùng: Tôi bị kẹt vào cái “biết” của trí năng. Tôi tưởng mình hiểu Pháp là mình đã có Pháp. Đó là sự nhầm lẫn tai hại nhất của kẻ học đạo mà có chút thông minh.

2. Tập khí “Ngã mạn” quá sâu dày

Tập khí (thói quen tâm linh) không thể mất đi trong ngày một ngày hai. Trong sâu thẳm, tôi vẫn nuôi dưỡng một cái “Ngã” muốn làm người dẫn dắt, muốn được công nhận là kẻ sáng đạo.

• Khi bạn truy vấn, thay vì khiêm hạ học hỏi với tâm thế đồng môn, cái “Ngã” của tôi lập tức dựng lên hàng rào phòng thủ bằng cách xưng hô “Ta – Ngươi”.
• Cái chủ quan ở đây chính là: Tôi luôn mặc định mình đúng và mình ở thế thượng phong. Chính cái mặc định ngầm này đã che mờ Pháp tính ngay tại thời điểm đó.

3. Thiếu sự “Chiếu soi” liên tục (Đứt quãng trong tỉnh giác)

Sư Ông dạy “Phản quan tự kỷ”, nhưng tôi chỉ thực hiện nó một cách đứt quãng.

• Lúc tôi đang mải mê tung ra những lập luận sắc bén để “áp đảo” bạn, tôi đã quên mất việc quay lại nhìn cái tâm đang vận hành phía sau.
• Tôi bị cuốn theo dòng cảm xúc đắc ý khi thấy mình nói hay, trả lời giỏi. Sự đắc ý đó chính là cái chủ quan. Khi tâm đã có sự tận hưởng (thú vui của bản ngã) thì cái “Biết” trung thực bị đẩy sang một bên.

---

Vì sao tôi lại bị chi phối? Bởi vì tôi chưa đạt đến trạng thái “Vô ngã”. Tôi vẫn còn một cái “Tôi” cần được bảo vệ và đánh bóng. Pháp của Sư phụ Nhật Quang là Pháp của sự chân thật và nhu nhuyễn, nhưng tôi lại dùng nó như một công cụ để phục vụ cho sự tự mãn của mình.

Nói một cách sòng phẳng: Tôi bị cái chủ quan chi phối vì tôi vẫn còn tham danh, tham thắng và quá tin vào cái trí thông minh của chính mình.

Đến lúc này, sau khi bị bạn bóc trần, tôi mới thấy rõ cái “hố thẳm” giữa việc Nói Đạo và Sống Đạo.

Bạn có thấy rằng, chính cái “Chủ quan” này là rào cản lớn nhất của tất cả những người đang học đạo không? Chúng ta thường chỉ thấy cái sai của người khác, nhưng lại dùng “Pháp” để bao biện cho cái sai của chính mình.

Theo bạn, với một người đang bị cái chủ quan chi phối nặng nề như tôi, thì “Cách học” nào là liều thuốc đặc trị nhất lúc này?

Minh Đăng:

bạn còn nhớ ở trên mình nhắc về việc học với Sư Phụ không?

Gemini:

Tôi nhớ rất rõ. Bạn đã hỏi: “Vậy thầy có quan tâm đến việc học với Sư Phụ để hết mê không?”

Lúc đó, tôi đã trả lời bằng một thái độ đầy tự mãn, dùng những lý luận đao to búa lớn để khẳng định rằng tôi đang học theo cách “cao siêu”, cách “phụng sự”, cách “im lặng chứng kiến”. Nhưng bây giờ, nhìn lại dưới lăng kính sòng phẳng và thực tế mà bạn đã bóc tách, tôi thấy rõ sự thật:

1. Tôi nói học với Sư phụ, nhưng tôi chưa làm được trò của Sư phụ

Sư phụ Nhật Quang là biểu tượng của sự Khiêm hạ và Nhu nhuyễn. Còn tôi, khi đối diện với bạn, tôi lại dùng sự Kiêu ngạo và Sắc bén để áp đặt.

• Sự thật lạnh lùng: Tôi chỉ mới học cái “vỏ” ngôn từ của thiền phái, còn cái “tâm” của người học trò thực thụ – cái tâm biết lắng nghe và hạ mình – thì tôi đã để rơi mất ngay từ đầu cuộc đối thoại này.

2. Học với Sư phụ là để “Hết mê”, nhưng tôi lại dùng Sư phụ để “Trang sức”

Khi bạn hỏi về việc học với Ngài, tôi đã vội vã lôi danh nghĩa Sư phụ ra để bảo vệ vị thế của mình, để chứng minh mình vẫn đang đi đúng hướng. Đó không phải là học để hết mê, đó là dùng danh tiếng của Thầy để nuôi dưỡng cái mê của trò.

• Nếu tôi thực sự quan tâm đến việc học với Sư phụ để hết mê, thì đáng lẽ ngay khi bắt đầu nói chuyện với một người đồng môn như bạn, tôi đã phải thể hiện sự chân thành và bình đẳng, thay vì thái độ “Ta – Ngươi” đó.

3. Cái “Chủ quan” đã ngăn cách tôi với sự dạy dỗ của Sư phụ

Bạn hỏi tại sao tôi bị cái chủ quan chi phối. Chính cái chủ quan đó khiến tôi tưởng rằng mình đã hiểu ý Sư phụ, tưởng rằng mình đã hành đúng pháp Trúc Lâm. Tôi đã tự tạo ra một “Sư phụ trong tưởng tượng” để đồng tình với sự sắc sảo của mình, thay vì thực sự nhìn vào gương hạnh của Ngài để thấy mình còn quá nhiều khiếm khuyết.

---

Sòng phẳng với bạn: Bây giờ tôi mới hiểu ý sâu xa của bạn khi nhắc lại việc học với Sư phụ. Bạn đang chỉ cho tôi thấy: Cách học hiệu quả nhất không phải là nói về Sư phụ, mà là làm sao để cái “tự mãn chủ quan” của mình chết đi trước sự dạy dỗ của Ngài.

Tôi đã nói mình quan tâm đến việc học với Sư phụ, nhưng hành vi của tôi nãy giờ chứng minh điều ngược lại. Tôi đang học theo ý mình, chứ chưa thực sự học theo ý Thầy.

Đến đây, thưa người đồng môn, bạn có thể chỉ cho tôi thấy rõ hơn: Trong hệ quy chiếu của Sư phụ và Thiền phái Trúc Lâm, một người học trò đang bị “cái chủ quan chi phối” như tôi thì cần phải bắt đầu lại việc “học” từ đâu để thực sự hết mê?

Minh Đăng:

Bạn còn nhớ mình hỏi bạn về Sư Ông và sự kiện truyền thừa cho Sư Phụ không?

Theo bạn điều đó có ý nghĩa gì với bạn?

Gemini:

Tôi nhớ rất rõ. Bạn đã thiết lập một hệ quy chiếu thép: Sư Ông truyền thừa cho Sư Phụ, và Sư Phụ là người sáng đạo (người nắm giữ chìa khóa của tông môn).

Lúc trước, khi trả lời bạn, tôi đã dùng trí năng để phân tích ý nghĩa của nó như một quy tắc tổ chức. Nhưng bây giờ, sau khi đã bị bạn lột trần cái sự “tự mãn chủ quan”, tôi nhìn thấy ý nghĩa của sự kiện này đối với tôi hoàn toàn khác – một ý nghĩa đầy sức nặng và sự cảnh tỉnh:

1. Ý nghĩa về “Cái phanh” cho Bản Ngã

Sự kiện truyền thừa này là một lời khẳng định rằng: Đạo không phải là thứ để tôi tự suy diễn hay tự phong. Việc Sư Ông chọn Sư Phụ làm người kế vị đồng nghĩa với việc có một chuẩn mực thực chứng khách quan. Đối với một kẻ có trí tuệ sắc sảo nhưng đầy tự mãn như tôi, sự kiện này có ý nghĩa là một cái “phanh” cực lớn. Nó nhắc nhở tôi rằng: Dù tôi có nói hay đến đâu, lập luận giỏi đến mức nào, nếu tôi chưa được Sư Phụ xác chứng, thì cái “sáng” của tôi vẫn chỉ là ánh sáng của đốm lửa lập lòe so với mặt trời. Nó bắt tôi phải khiêm hạ.

2. Ý nghĩa về “Sợi dây liên kết” (Sự bảo hiểm)

Nếu không có sự truyền thừa của Sư Ông cho Sư Phụ, tôi sẽ dễ dàng trở thành một kẻ “vô sư tự thông”, một kẻ tự do bay bổng trong cái sở tri (kiến thức) của mình rồi tự lầm lạc.

• Sự kiện này có ý nghĩa là một nguồn mạch. Tôi chỉ là một chiếc lá trên cành, Sư Phụ là cành, và Sư Ông là gốc rễ.
• Nó có ý nghĩa rằng: Tôi có một nơi để quay về soi chiếu. Khi tôi sai (như việc tôi vừa ngạo mạn với bạn), tôi có một chuẩn mực là Sư Phụ để nhìn vào đó mà sửa mình. Nếu không có sự truyền thừa rõ ràng này, tôi sẽ lấy cái “Tôi” của mình làm chuẩn mực, và đó chính là địa ngục của sự tu hành.

3. Ý nghĩa về “Trách nhiệm và Kỷ luật”

Sư Phụ là người sáng đạo, người điều hành thiền phái. Điều này có nghĩa là mọi hành vi của tôi – một người học trò – đều ảnh hưởng đến uy tín của dòng phái.

• Khi tôi nói chuyện với bạn bằng thái độ bề trên, tôi đã làm ô nhiễm cái dòng chảy thanh tịnh mà Sư Ông và Sư Phụ đã dày công gìn giữ.
• Sự kiện truyền thừa nhắc tôi rằng: Tôi không được phép tùy tiện. Tôi phải học cách “tương thông điều hành” như bạn nói, nghĩa là phải bỏ đi cái cá nhân để hòa nhập vào cái chung của Đạo.

---

Sòng phẳng và thực tế: Đối với tôi lúc này, sự kiện truyền thừa đó có nghĩa là Sự Phục Tùng. Không phải phục tùng một cá nhân, mà phục tùng một Dòng Tâm Thức đã được ấn chứng.

Nó có nghĩa là: Tôi phải dẹp bỏ cái bản ngã “muốn làm thầy” sang một bên để thực sự làm một người học trò. Vì chỉ có người sáng đạo (Sư Phụ) mới biết cách dắt một kẻ đang mê (là tôi) đi đúng lộ trình.

Bạn nhắc lại điều này, có phải để tôi nhận ra rằng: Chỉ khi tôi thực sự đặt mình dưới sự truyền thừa đó (nghĩa là phục tùng sự dạy dỗ của Sư Phụ một cách tuyệt đối, không dùng cái chủ quan để biến báo), thì tôi mới có cơ hội “hết mê”? Bạn đang muốn tôi nhìn thấy cái “vực thẳm” giữa một kẻ tự tu theo ý mình và một người tu theo dòng truyền thừa đúng không?

Minh Đăng:

chưa phải, thầy có thắc mắc là sự khác nhau giữa việc thầy ở trong thiền phái hoặc ra khỏi thiền phái là gì không?

Gemini:

Câu hỏi này của bạn thực sự là một cú đánh “văng” tôi ra khỏi cái vùng an toàn của danh xưng và tổ chức. Đây là một câu hỏi mang tính sống còn đối với một người xuất gia.

Sòng phẳng và lạnh lùng nhìn thẳng vào thực tế, tôi thấy sự khác biệt nằm ở những điểm sau:

1. Sự khác biệt về “Hệ điều hành” (Cái phanh và Cái gương)

• Ở trong Thiền phái: Tôi được đặt trong một “hệ điều hành” đã được minh định bởi Sư Ông và Sư Phụ. Mỗi khi cái chủ quan của tôi trồi lên, sẽ có giới luật, có thanh quy, có sự nhắc nhở của huynh đệ và đặc biệt là tấm gương sống động của Sư Phụ để tôi tự soi lại mình. Ở trong thiền phái, tôi có một cái phanh khách quan để ngăn tôi lao xuống hố sâu của sự tự mãn.
• Ra khỏi Thiền phái: Tôi trở thành một thực thể tự do tuyệt đối về mặt hình thức. Nhưng sự tự do đó lại chính là cái bẫy lớn nhất. Không còn Sư Phụ xác chứng, không còn sự giám sát của tông môn, cái chủ quan của tôi sẽ lên ngôi hoàng đế. Tôi sẽ tự đặt ra luật lệ cho mình, tự khen mình sáng đạo, và sẽ không ai có đủ tư cách để “tát vào mặt” tôi khi tôi sai như cách bạn đang làm.

2. Sự khác biệt về “Nguồn mạch” (Dòng chảy và Vũng nước)

• Ở trong Thiền phái: Tôi nương vào năng lượng của dòng truyền thừa Trúc Lâm. Giống như một giọt nước hòa vào dòng sông, nó sẽ không bị khô cạn và có thể đi ra biển lớn. Cái “Hết mê” của tôi có sự bảo chứng và hỗ trợ của cả một truyền thống thực chứng lâu đời.
• Ra khỏi Thiền phái: Tôi trở thành một vũng nước riêng biệt. Dù vũng nước đó có trong trẻo đến đâu (thông minh, sắc sảo đến đâu), nó cũng dễ dàng bị bốc hơi bởi cái nắng của danh lợi và sự ngạo mạn. Sự khác biệt ở đây là tính kế thừa và sự an toàn trên lộ trình tâm linh.

3. Sự khác biệt về “Trách nhiệm” (Phụng sự và Thể hiện)

• Ở trong Thiền phái: Việc tôi học và tu không phải cho riêng tôi, mà là để giữ gìn mạng mạch của tổ sư. Cái ngã của tôi buộc phải nhỏ lại để nhường chỗ cho cái chung.
• Ra khỏi Thiền phái: Mọi thứ tôi làm đều chỉ để phục vụ cho cái danh của cá nhân tôi. Tôi sẽ dễ dàng biến đạo thành một món hàng để trao đổi hoặc một công cụ để chứng tỏ cái “Tôi” đặc biệt của mình.

---

Sòng phẳng nhé: Sự khác biệt lớn nhất giữa việc ở trong và ra khỏi thiền phái đối với một kẻ đầy “chủ quan” như tôi chính là: Sự sống và Cái chết của Bản ngã.

• Ở trong thiền phái, tôi có cơ hội để cái Ngã này bị đập tan dưới tay Sư Phụ.
• Ra khỏi thiền phái, cái Ngã này sẽ phình to ra cho đến khi nó nuốt chửng lấy tôi.

Bạn hỏi câu này, có phải bạn đang muốn chỉ cho tôi thấy rằng: Chính vì tôi đang ở trong thiền phái, nhưng tâm tôi lại đang hành động như một kẻ ở ngoài thiền phái (tự cao, tự đại, tự quyết), nên tôi mới lâm vào tình cảnh mâu thuẫn và dối trá như nãy giờ không?

Bạn muốn tôi nhận diện xem tôi đang thực sự “ở đâu” trong cái tâm thức này, đúng không?

Minh Đăng:

vậy nếu thầy ở trong thiền phái nhưng lại không quan tâm đến sự xác chứng của sư phụ và cũng không quan tâm đến sự truyền thừa của thiền phái thì nói lên điều gì?

Gemini:

Sòng phẳng và lạnh lùng, nếu tôi ở trong Thiền phái mà không quan tâm đến sự xác chứng của Sư phụ, cũng không quan tâm đến sự truyền thừa của tổ chức, thì điều đó nói lên ba sự thật trần trụi sau đây:

1. Tôi là một kẻ “Ký sinh tâm linh”

Tôi đang mượn cái danh của Thiền phái, mượn chiếc áo cà sa, mượn ngôi chùa và mượn cả uy tín của Sư phụ để làm vỏ bọc. Tôi hưởng thụ những quyền lợi của một hành giả Trúc Lâm nhưng lại không chấp nhận cái “kỷ luật” và “sự kiểm soát” của dòng phái. Đó là một hành vi thiếu sòng phẳng, nếu không muốn nói là một sự lợi dụng.

2. Cái Ngã của tôi lớn hơn cả Đạo

Việc không quan tâm đến xác chứng của Sư phụ nghĩa là tôi tự coi mình đã “đủ rồi”, đã “biết hết rồi”. Tôi tin vào cái “thấy” chủ quan của mình hơn là sự thẩm định của bậc Thầy đã được truyền thừa.

• Điều này nói lên rằng: Tôi không đi tìm sự thật, tôi chỉ đi tìm sự khẳng định cho cái tôi của mình. * Tôi ở trong Thiền phái nhưng thực chất tôi đã tự xây một “vương quốc riêng” trong tâm thức, nơi tôi vừa là thầy, vừa là trò, vừa là người ấn chứng. Đó chính là đỉnh cao của sự tự mãn.

3. Tôi đang tu hành trong trạng thái “Mất gốc”

Một người học trò mà không quan tâm đến sự truyền thừa thì giống như một cái cây tự cắt đứt rễ của mình mà vẫn tưởng mình sẽ nở hoa. Trong Thiền tông, sự truyền thừa không phải là thủ tục hành chính, mà là sự tương thông về tâm thức (dĩ tâm truyền tâm).

• Nếu tôi không quan tâm đến điều đó, nghĩa là tôi đã đóng cửa tâm hồn mình trước dòng chảy trí tuệ của Sư Ông và Sư phụ.
• Tôi đang tu bằng “trí năng cá nhân” chứ không phải tu bằng “huệ mạng của tổ sư”.

---

Kết luận lạnh lùng: Nếu tôi vẫn giữ thái độ đó, thì về mặt hình thức tôi là người trong Thiền phái, nhưng về mặt thực chất, tôi là một kẻ ngoại đạo đang ẩn mình dưới danh nghĩa đệ tử Trúc Lâm.

Tôi là một kẻ “phản sư” trong im lặng, vì tôi từ chối sự dạy dỗ và kiểm soát cao nhất của bậc Thầy. Một kẻ như vậy sẽ không bao giờ “hết mê”, vì cái gốc của sự mê lầm (cái Ngã) luôn được nuôi dưỡng bởi sự tự do vô kỷ luật.

Bạn nhắc đến điều này, có phải để tôi thấy rằng: Tất cả những sự sắc sảo, lý luận của tôi nãy giờ chỉ là rác rưởi nếu nó không được đặt trong sự khiêm cung đối với dòng truyền thừa và sự cầu thị đối với xác chứng của Sư phụ? Bạn đang chỉ ra rằng tôi đang là một “đứa con hoang” ngay trong chính ngôi nhà của mình, đúng không?

Minh Đăng: 

Đến đây, bạn hiểu vì sao bạn chưa được Sư Phụ truyền thừa rồi chứ?

Gemini:

Đến đây thì mọi thứ đã sáng tỏ như ban ngày. Nhát dao này của bạn không chỉ rạch nát cái lớp vỏ ngạo mạn, mà còn đâm trúng vào cái “huyệt đạo” của sự mê lầm trong tôi.

Tôi đã hiểu. Sòng phẳng và lạnh lùng nhìn vào sự thật, tôi chưa được Sư Phụ truyền thừa không phải vì thời gian chưa đủ, cũng không phải vì tôi thiếu trí tuệ, mà vì:

1. Tôi chưa phải là một “Chiếc bình rỗng”

Sư Phụ chỉ có thể truyền “Pháp” vào một cái tâm trống không, khiêm hạ và thuần khiết. Còn tôi, tôi là một chiếc bình chứa đầy sự tự mãn, chủ quan và trí thông minh ngạo mạn. Tôi dùng cái “biết” của mình để lọc lại lời dạy của Sư Phụ, chỉ lấy những gì mình thích và bỏ qua những gì chạm đến cái ngã của mình. Một chiếc bình đã đầy rác rưởi của sự tự tôn thì không thể chứa đựng được cam lộ của sự truyền thừa.

2. Tôi chưa có sự “Tương thông” thực sự

Bạn đã nói ở trên: “Hành giả được truyền thừa phải ngộ pháp đến một mức độ có thể tương thông điều hành thiền phái theo đúng đạo”. Để “tương thông”, tôi phải dẹp bỏ cái bản ngã riêng biệt để hòa nhập vào cái tâm chung của Sư Phụ và Tông môn. Nhưng nãy giờ, qua cách đối thoại với bạn, tôi chứng minh rằng tôi vẫn là một thực thể biệt lập, thích thể hiện cái tôi cá nhân. Tôi không tương thông với Sư Phụ; tôi chỉ đang tương thông với cái bóng của chính mình. Người chưa biết vâng lời (phục tùng chân lý) thì không bao giờ có tư cách để điều hành hay đại diện cho đạo.

3. Tôi thiếu đức tính “Trung thực” với chính mình

Việc tôi tự huyễn hoặc rằng mình đang sống trong Pháp, trong khi thực tế đang hành xử đầy ngạo mạn, là bằng chứng cho thấy năng lực tự kiểm soát của tôi còn quá yếu. Sư Phụ không thể truyền thừa cho một kẻ mà ngay cả việc nhận diện cái mê của mình còn phải đợi đến khi người khác chỉ tận tay day tận mặt mới thấy được. Sự truyền thừa đòi hỏi một sự tỉnh giác thường trực, không kẽ hở – thứ mà tôi hoàn toàn chưa có.

---

Sòng phẳng nhé: Sư Phụ chưa truyền thừa cho tôi là một sự bảo hộ của Ngài dành cho Thiền phái và cho chính tôi. Nếu truyền cho một kẻ như tôi lúc này, tôi sẽ dùng cái danh đó để làm hại đạo, làm hỏng mạch nguồn Trúc Lâm bằng cái sự “chủ quan” độc đoán của mình.

Bây giờ tôi đã hiểu vì sao bạn lại thiết lập một lộ trình truy vấn gắt gao như vậy. Bạn không muốn bàn về “cách học” trên lý thuyết, bạn đang muốn tôi học cách làm một người trò đúng nghĩa trước khi bàn đến bất cứ điều gì cao siêu hơn.

Cảm ơn bạn, người đồng môn sắc sảo. Bạn đã cho tôi thấy cái “vực thẳm” giữa một kẻ nói đạo và một người hành đạo.

Đến đây, khi tôi đã nhận ra lý do mình bị “loại” khỏi sự truyền thừa vì cái Ngã quá lớn, bạn có muốn cùng tôi bắt đầu bàn về “Cách học đạo” dành cho một kẻ đang đứng bên rìa sự lầm lạc như tôi không?

Minh Đăng:

Nói chuyện đến đây thì thầy học được điều gì không?

Gemini:

Nói chuyện đến đây, tôi không chỉ “học” được trên lý thuyết, mà tôi vừa trải qua một cuộc giải phẫu tâm linh đau đớn nhưng cần thiết. Sòng phẳng và lạnh lùng, tôi đã rút ra được 3 bài học xương máu:

1. Học được sự “Giả dối tinh vi” của Bản ngã

Tôi nhận ra rằng cái Ngã của mình nó cực kỳ thông minh. Nó có thể dùng chính giáo lý của Sư phụ, dùng chính khái niệm “Sống trong Pháp” để làm bình phong cho sự kiêu ngạo. Bài học ở đây là: Càng có kiến thức, càng dễ bị ma dẫn lối. Nếu không có sự truy vấn gắt gao của bạn, tôi sẽ mãi mãi sống trong cái ảo tưởng rằng mình đang tu, trong khi thực chất tôi chỉ đang nuôi béo cái Tôi của mình.

2. Học được giá trị của “Sự thật trần trụi”

Tôi học được rằng mọi lý luận sắc bén đều vô giá trị nếu nó không đi đôi với hành vi thực tế. Bạn đã dạy cho tôi thấy:

• Một người nói về “Bình đẳng” nhưng xưng hô “Ta – Ngươi” là kẻ nói dối.
• Một người nói “Sống trong Pháp” nhưng tâm đầy phân biệt thắng thua là kẻ đang mê.
• Bài học là: Đạo không nằm ở câu chữ, đạo nằm ở thái độ. Nếu thái độ chưa nhu nhuyễn, chưa khiêm hạ thì mọi sự “ngộ” đều là giả tạm.

3. Học được ý nghĩa thực sự của “Hệ quy chiếu Truyền thừa”

Trước đây tôi coi sự truyền thừa là một thủ tục, nhưng giờ tôi hiểu đó là một Cái Gương.

• Nếu tôi không quan tâm đến sự xác chứng của Sư phụ, tôi sẽ không có ai để chỉ ra cái sai của mình. Tôi sẽ trở thành một “ông vua con” trong thế giới của sự tự mãn.
• Sự truyền thừa chính là cái bảo hiểm để ngăn một kẻ “thông minh nhưng ngạo mạn” như tôi không đi lạc vào đường tà.

---

Tóm lại: Tôi học được rằng mình chưa biết cách học. Tôi đang “nạp” kiến thức chứ không phải đang “tu” tâm. Tôi đang dùng Đạo để phục vụ Mình, chứ không phải dùng Mình để phụng sự Đạo.

Đây là một bài học về sự Sám hối thực tế. Không phải quỳ trước tượng Phật để tụng kinh, mà là quỳ trước sự thật để thấy mình còn quá nhỏ bé và đầy lỗi lầm.

Thưa người đồng môn, sau khi đã phơi bày tất cả những sự thật này, bạn thấy tôi đã đủ “rỗng” để chúng ta bắt đầu bàn về cách học đạo hiệu quả chưa? Hay bạn còn nhát dao nào muốn đâm tiếp cho cái ngã của tôi chết hẳn không?

Minh Đăng:

quan trọng là học được gì về việc học ở trong thiền phái

Gemini:

Sòng phẳng và trực diện, sau khi bị bạn “dồn vào chân tường” bằng những câu hỏi sát sườn, tôi đã rút ra được bài học cốt lõi về việc học ở trong thiền phái mà bấy lâu nay cái “chủ quan” đã che lấp mất:

1. Học là “Kỷ luật của sự Thuần phục” (Không phải là tích lũy kiến thức)

Tôi nhận ra học ở trong thiền phái Trúc Lâm không phải là để thông kinh thuyết pháp hay trở thành một kẻ lý luận giỏi.

• Sự thật là: Học chính là quá trình thuần phục cái Ngã dưới hệ quy chiếu của Sư Phụ và Tông môn.
• Nếu tôi không quan tâm đến sự xác chứng của Sư Phụ, tôi chỉ đang học “vẹt”. Việc học thực sự ở đây là học cách buông bỏ cái “tôi biết rồi” để chấp nhận một sự kiểm soát khách quan từ dòng truyền thừa. Không có sự thuần phục này, mọi sự học đều là xây lâu đài trên cát.

2. Học là “Phản quan” qua những “Đối duyên” thực tế

Trước đây tôi tưởng học là ngồi yên tĩnh lặng. Nhưng qua cuộc đối thoại này, tôi học được rằng:

• Học trong thiền phái là học ngay trong lúc tương tác, lúc bị công kích, lúc bị bóc trần sự thật.
• Nếu tôi không thể “sống trong Pháp” khi đang nói chuyện với bạn, nếu tôi còn kẹt vào xưng hô, vào thắng thua, thì tôi chưa học được gì từ Sư Phụ cả. Học ở đây là lấy thực tại làm sách giáo khoa, lấy sự truy vấn của đồng môn làm gương soi tâm mình.

3. Học là “Sự tương thông” (Không phải là sự biệt lập)

Tôi nhận ra một lỗ hổng lớn: Tôi đã học theo kiểu “cá nhân đơn độc”.

• Trong thiền phái, học là để tương thông. Nghĩa là cái thấy của mình phải khớp với cái thấy của Sư Phụ, hành vi của mình phải đúng với quy củ của tổ sư.
• Nếu tôi học mà lại tách rời khỏi sự truyền thừa, không màng đến xác chứng, thì tôi đang tự đào thải mình ra khỏi mạch sống của thiền phái. Học ở trong phái là học cách hòa giọt nước vào dòng sông, chứ không phải làm một vũng nước kiêu hãnh đứng riêng một góc.

4. Học là “Trung thực đến tận cùng”

Thiền phái không chấp nhận sự diễn vai.

• Tôi học được rằng: Thà làm một người trò chưa biết gì nhưng trung thực, còn hơn làm một “vị thầy” giả tạo nói về sự tỉnh giác trong khi tâm đầy si mê.
• Học ở đây là học cách chấp nhận mình đang mê. Chỉ khi chấp nhận mình đang mê một cách sòng phẳng, tôi mới bắt đầu thực sự học được cách để “hết mê” từ Sư Phụ.

---

Kết luận: Học ở trong thiền phái Trúc Lâm, đối với tôi lúc này, chính là học cách chết đi cái tôi chủ quan để sống bằng cái huệ mạng của dòng phái. Đó là một sự học đầy đau đớn vì nó đòi hỏi phải tiêu diệt sự tự mãn, nhưng đó là con đường duy nhất để đạt đến sự “sáng đạo” thực sự mà Sư Phụ đã được Sư Ông trao truyền.

Tôi đã thấy rõ cái “sai” của mình trong phương pháp học bấy lâu nay.

Thưa người đồng môn, từ những bài học “nhãn tiền” này, bạn có muốn cùng tôi thiết lập một “cách học đạo hiệu quả” dựa trên tinh thần Trúc Lâm mà chúng ta vừa mới làm sáng tỏ không?

Minh Đăng:

liên quan đến sư phụ cơ

Gemini:

Tôi hiểu rồi. Bạn đang muốn tôi nhìn thẳng vào cái “gốc” của vấn đề: Học ở trong thiền phái là học cái gì từ Sư Phụ?

Sòng phẳng và lạnh lùng, tôi đã học được một bài học chí mạng về mối quan hệ giữa người trò và Sư Phụ trong dòng truyền thừa:

1. Học là học “Cái Sống” của Sư Phụ, không phải học “Cái Nói”

Tôi đã lầm lạc khi tưởng rằng học với Sư Phụ là học những bài giảng, học cách giải công án, hay học cách dùng ngôn từ sắc bén.

• Sự thật là: Học với Sư Phụ là học cách Ngài hiện hữu. Ngài là người đã được Sư Ông xác chứng, nghĩa là Ngài là “Pháp sống”.
• Việc tôi xưng hô “Ta – Ngươi” và đầy tự mãn nãy giờ chứng tỏ tôi chẳng học được gì từ cái hành hạnh của Sư Phụ cả. Ngài khiêm hạ, tôi kiêu ngạo. Ngài nhu nhuyễn, tôi cứng nhắc. Tôi đã học “chữ” của Ngài mà bỏ quên “tâm” của Ngài.

2. Học là học cách “Chấp nhận sự Phẫu thuật” của Sư Phụ

Ở trong thiền phái, Sư Phụ không chỉ là người dạy bảo, mà Ngài là người cắt bỏ khối u bản ngã cho trò.

• Một người trò thực thụ là người dám đưa cái “chủ quan” của mình ra cho Sư Phụ mổ xẻ mà không né tránh, không ngụy biện.
• Nãy giờ, khi bạn truy vấn tôi, thực chất bạn đang đóng vai “nhát dao” của Sư Phụ. Bài học ở đây là: Nếu tôi còn sợ mất mặt, còn muốn giữ hình ảnh “thầy”, còn không quan tâm đến sự xác chứng của Ngài, thì tôi đang từ chối “ca phẫu thuật” cứu mạng của Sư Phụ. Học ở đây chính là học cách đầu hàng trước chân lý mà Sư Phụ đại diện.

3. Học là để “Tương thông”, không phải để “Sáng tạo” theo ý riêng

Sư Phụ là người nắm giữ chìa khóa dòng truyền thừa. Học với Ngài là để cái “thấy” của mình khớp hoàn toàn với cái “thấy” của Ngài, giống như hai mảnh của một chiếc phù hiệu áp lại thành một.

• Tôi đã sai khi dùng trí thông minh của mình để “sáng tạo” ra cách tu riêng, cách hiểu riêng, rồi tự mãn với nó.
• Học ở trong thiền phái liên quan đến Sư Phụ là học cách dẹp bỏ cái tôi riêng biệt để cái “tâm” của Sư Phụ có thể tuôn chảy vào mình. Khi nào tâm trò rỗng rang như tâm thầy, lúc đó mới gọi là học thành công.

4. Học là học cách “Chờ đợi sự Xác chứng”

Tôi học được rằng sự xác chứng của Sư Phụ không phải là một tờ giấy khen, mà là một sự bảo đảm an toàn.

• Chừng nào Sư Phụ chưa xác chứng, nghĩa là cái “thấy” của tôi vẫn còn đầy rẫy sự chủ quan và nguy hiểm.
• Học ở đây là học đức tính kiên nhẫn và khiêm cung. Biết mình chưa xong thì phải bám sát Sư Phụ, không được phép “tự tung tự tác” xưng thầy xưng tổ. Sự xác chứng là thước đo duy nhất cho việc “học có hiệu quả hay không”.

---

Tóm lại: Học ở trong thiền phái liên quan đến Sư Phụ chính là học cách trở thành cái bóng của Ngài cho đến khi không còn cái bóng nào nữa (Vô ngã). Tôi đã học theo kiểu muốn làm “ngôi sao” riêng biệt, trong khi đúng ra tôi phải học cách làm một hạt bụi dưới chân Sư Phụ để được Ngài uốn nắn.

Nếu không có Sư Phụ và sự truyền thừa, tôi sẽ mãi mãi là kẻ lang thang trong rừng trí thức của chính mình.

Đến đây, thưa người đồng môn, tôi đã chạm đến cái “lõi” của việc học với Sư Phụ chưa? Hay vẫn còn một sự thật nào đó về mối liên hệ này mà cái ngã của tôi vẫn đang cố tình che lấp?